- 📋 Wprowadzenie
- 📋 Zasięg występowania
- 🔬 Morfologia
- 📉 Szkodliwość
- 🔄 Rozprzestrzenianie
- 📋 Status fitosanitarny
- 🔬 Morfologia i cykl życiowy
- 🌿 Rośliny żywicielskie
- ⚠️ Objawy i szkody
- 💰 Znaczenie ekonomiczne
- 🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
- 🛡️ Metody zwalczania
- 🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
- 📋 Status kwarantannowy
📋 Wprowadzenie
Acrobasis pyrivorella to owad z rzędu motyli, który stanowi znaczące zagrożenie dla plantacji gruszowych, w szczególności w regionach Azji Wschodniej.
📋 Zasięg występowania
Agrofag notowany jest w regionie Dalekiego Wschodu, obejmującym tereny Chin, Japonii, obu części Korei, wschodnią część terytorium rosyjskiego oraz Tajwan.
🔬 Morfologia
Stadium larwalne osiąga wielkość 12 mm długości, charakteryzując się początkowo różową barwą ciała z czarnymi oznaczeniami na głowie oraz ciemnobrązowym przedpleczem. Dojrzałe larwy wykazują ciemnozieloną pigmentację na stronie grzbietowej oraz bladożółtą kolorystykę od strony brzusznej, posiadając czarnobrązową głowę i jasnobrązowe kończyny.
Poczwarka charakteryzuje się owalnym kształtem o długości 10-12 mm, zwęża się ku tylnej części i posiada ciemnobrązową barwę z jaśniejszymi przetchlinkami, rozwija się wewnątrz zaatakowanego owocu. Po wylocie imago z wnętrza owocu, z miejsca penetracji larwy widoczna jest pozostałość egzuwium poczwarki.
Stadium dorosłe (imago) prezentuje szarawą kolorystykę z fioletowymi odcieniami, a rozpiętość skrzydeł mieści się w przedziale 14,5-21,5 mm. Skrzydła przednie ozdobione są dwoma poprzecznymi pasami z ciemną, półksiężycowatą plamą na wierzchołku, podczas gdy skrzydła tylne przyjmują żółtoszarą tonację. Głowa, korpus oraz powierzchnia grzbietowa wykazują ciemnoszare prążkowanie.
📉 Szkodliwość
Larwy hibernują w obrębie pąków kwiatowych, tworząc białe kokony z nici przędzalniczych. Porażone pąki obumierają, jednak nie następuje ich opadanie. Po nastaniu wiosny larwy rozpoczynają odżywianie się pąkami, kwiatami oraz młodymi zawiązkami owocowymi. W dojrzewających owocach larwy konsumują część nasienną, powodując zahamowanie rozwoju owoców oraz ich czernienie i pomarszczenie, przy czym owoce pozostają na drzewie przez następny rok.
W porażonych owocach podczas letniego okresu można zaobserwować otwory, przez które larwy opuszczają wnętrze, wraz z charakterystycznymi nićmi przędzalnymi oraz znaczną ilością ekskrementów larw na powierzchni owoców.
Na terenach dalekowschodnich regionów Rosji oraz w Japonii A. pyrivorella uznawana jest za istotnego wroga grusz. Powoduje ubytki w zbiorach osiągające 90%, dodatkowo znacząco pogarszając jakość uzyskiwanych owoców.
🔄 Rozprzestrzenianie
W warunkach naturalnych imago może się przemieszczać poprzez aktywny lot. Na znaczniejsze odległości organizmy te mogą być transportowane wraz z materiałem roślinnym oraz plonami gruszowymi.
📋 Status fitosanitarny
Na obszarze Unii Europejskiej, w tym również w Polsce, gatunek A. pyrivorella podlega obowiązkowi zwalczania (jest to agrofag kwarantannowy w Unii).
🔬 Morfologia i cykl życiowy
Imago osiągają rozpiętość skrzydeł 9-13 mm. Skrzydła przednie charakteryzują się szarobrązową kolorystyką z rozmytym ciemnym wzorem. Typowy kształt „trójkątny” podczas pozycji spoczynkowej.
Jaja wykazują owalny, spłaszczony kształt, początkowo jasnożółte, następnie przybierające czerwonawe zabarwienie. Składane pojedynczo lub w niewielkich grupach na powierzchni owoców, najczęściej w pobliżu szypułki.
Larwy przechodzą przez 5 stadiów rozwojowych. Młode osobniki kremowobiałe z ciemną głową, dojrzałe różowawych do czerwonobrązowych kolorów, osiągające długość do 15-18 mm.
Cykl rozwojowy:
- Hibernacja w stadium dojrzałych larw w kokonach umiejscowionych pod korą lub w opadłych liściach
- Przepoczwarczenie zachodzi wiosną; dorosłe osobniki pojawiają się w okresie maj-czerwiec
- 2-3 generacje rocznie w warunkach klimatu azjatyckiego
- Larwy penetrują owoce i odżywiają się przez okres 3-4 tygodni
🌿 Rośliny żywicielskie
Pierwotni żywiciele:
- Pyrus pyrifolia – grusza azjatycka (nashi) – preferowany gatunek żywicielski
- Pyrus communis – grusza pospolita
- Malus domestica – jabłoń domowa
- Cydonia oblonga – pigwa
Żywiciele alternatywni:
- Chaenomeles spp. – pigwowiec
- Crataegus spp. – głogi
- Sorbus spp. – jarzęby
Wszystkie gatunki z rodziny różowatych (Rosaceae) podrodziny Maloideae mogą stanowić potencjalne rośliny żywicielskie.
⚠️ Objawy i szkody
Uszkodzenia owocowania:
- Miejsca wejścia w okolicy szypułki lub w zagłębieniu kielichowym
- Korytarze w miąższu owocu wypełnione wydalinami
- Wcześniejsze opadanie porażonych owoców
- Brunatnienie i rozkład tkanek wokół obszarów żerowania
Oznaki zewnętrzne:
- Charakterystyczne skupiska ekskrementów przy miejscach wnikania
- Deformacje owoców przy wczesnym zasiedleniu
- Wyciek płynów przy szypułce
Porażone owoce są całkowicie niezdatne do sprzedaży.
💰 Znaczenie ekonomiczne
Jeden z najistotniejszych agrofagów grusz w regionie Azji Wschodniej.
Ubytki ekonomiczne:
- W Japonii i Korei: straty osiągające 30-50% plonu w przypadku braku zabiegów ochronnych
- Konieczność licznych oprysków w okresie wegetacyjnym
- Koszty związane z segregacją i eliminacją zaatakowanych owoców
Ryzyko dla Europy: Europejskie plantacje gruszowe i jabłoniowe mogłyby zostać poważnie uszkodzone w przypadku introdukcji. Polska jako istotny producent jabłek i grusz byłaby szczególnie zagrożona.
🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
Areał pochodzenia: Azja Wschodnia
- Japonia – powszechnie rozprzestrzeniony
- Korea – notowany w obu państwach
- Chiny – prowincje wschodnie i północne
- Tajwan
Sytuacja w Europie: Nieobecny – zalecany do objęcia regulacją kwarantannową.
Prawdopodobne ścieżki introdukcji: Import owoców grusz azjatyckich (nashi), materiału rozmnożeniowego, opakowań z drewna.
🛡️ Metody zwalczania
Zwalczanie chemiczne:
- Związki z grupy pyretroidów, organofosforu, karbaminianów
- Inhibitory rozwoju owadów (IGR)
- Terminowość zastosowań krytyczna: przed wnikaniem larw do owoców
- Konieczne 4-6 oprysków w sezonie
Zabiegi agrotechniczne:
- Eliminacja opadłych owoców (likwidacja larw)
- Oczyszczanie powierzchni kory z zimujących kokonów
- Ochrona owoców za pomocą woreczków zabezpieczających (metoda japońska)
Ochrona biologiczna: Wykorzystanie entomofagów z rodzaju Trichogramma do pasożytowania jaj.
🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
Monitorowanie:
- Pułapki z feromonami – do wychwytywania osobników męskich
- Pułapki świetlne – do przywabiania dorosłych osobników
- Kontrola wzrokowa owoców – poszukiwanie miejsc penetracji
Diagnostyka:
- Identyfikacja morfologiczna – kolorystyka i wzory skrzydeł, struktura aparatów rozrodczych
- Analiza molekularna – barkoding DNA na locus COI
- Larwy problematyczne do rozróżnienia od innych przedstawicieli Acrobasis
📋 Status kwarantannowy
Wykaz EPPO: A1 – zalecany do objęcia regulacją.
Sytuacja UE: Organizm kwarantannowy – restrykcje przy importie z Azji Wschodniej.
Wymogi fitosanitarne:
- Owoce grusz i jabłoni z regionów występowania – certyfikat braku szkodnika
- Traktowanie przesyłek metodą chłodniczą lub fumigacją
- Materiał szkółkarski – produkcja w obszarach wolnych od szkodnika
Dla Polski: Nadzór nad importem owoców azjatyckich i sadzonek z Dalekiego Wschodu. Zadomowienie zagroziłoby polskiemu sadownictwu.