- 📋 Agrilus auroguttatus (Waterhouse)
- 📋 Zasięg występowania
- 📋 Opis morfologiczny
- 🔬 Biologia i rozwój
- 🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
- 🛡️ Zwalczanie
- 📋 Status fitosanitarny
- 🔍 Metody wykrywania
- 📷 Galeria
- 🔬 Morfologia i cykl życiowy
- 🌿 Rośliny żywicielskie
- ⚠️ Objawy i szkody
- 💰 Znaczenie ekonomiczne
- 🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
- 🛡️ Metody zwalczania
- 🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
- 📋 Status kwarantannowy
📋 Agrilus auroguttatus (Waterhouse)
📋 Zasięg występowania
Agrilus auroguttatus stanowi chrząszcza z rodziny bogatkowatych, który zamieszkuje obszary Ameryki Północnej (Stany Zjednoczone, Meksyk). Stanowi znaczący problem fitosanitarny dla populacji dębów kalifornijskich.
📋 Opis morfologiczny
Owady dorosłe charakteryzują się długością około 10 mm przy szerokości około 2 mm. Budowa ciała jest smukła i podłużna, z barwą ciemnozieloną wykazującą metaliczny połysk. Na powierzchni pokryw widnieją sześć żółtych znamion, podczas gdy brzegi przedplecza zdobią dwie analogiczne plamki. Odwłok wraz z tułowiem wykazuje żółte zabarwienie w określonych miejscach.
Stadium larwalne prezentuje typową dla bogatkowatych konstrukcję morfologiczną. Charakteryzuje się wydłużonym kształtem z poszerzeniem w obszarze tułowiowym, do którego wpuszczona jest niewielka głowa. Brak jest kończyn. Tylna część ciała zakończona jest dwoma drobnymi kolcami. Rozwiniętych rozmiarów osobniki larwalne mierzą około 18 mm długości przy 3 mm szerokości. Ubarwienie ciała białawe, głowa ciemna.
Forma poczwarkowa pod względem budowy naśladuje stadium dorosłe, prezentując białawe zabarwienie.
🔬 Biologia i rozwój
Samice umieszczają jaja w wgłębieniach struktur korowych. Po wylęgu larwy przemieszczają się do warstw podkorowych roślin. W okresie rozwoju wydrążają rozległe wijące się kanały w obszarze kambium i bielu, które wypełnia materiał złożony z trocinowatych fragmentów i ekskretów. Kanały zwiększają swoją długość i szerokość wraz z rozwojem larw, a zawartość ulega ciemnieniu.
Stadium larwalne w fazie dojrzałej tworzy na końcu korytarza specjalną komorę przeobrażenia, gdzie zachodzi proces przepoczwarczenia. Formy dorosłe opuszczają gospodarza przez charakterystyczne otwory wyjściowe o kształcie przypominającym literę D, osiągające szerokość około 3 mm.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
W regionach charakteryzujących się obfitym występowaniem dębów, agrofagi przemieszczają się naturalnie poprzez loty form imago. Jednakże owady wykazują ograniczoną zdolność przemieszczania na znaczne dystanse w środowiskach o niskim zagęszczeniu roślin żywicielskich. Ten organizm jest przenoszony wraz z transportem colonizowanego materiału, obejmującego sadzonki drzew oraz surowiec drzewny.
🛡️ Zwalczanie
Wyłącznie skuteczną metodą kontroli jest usunięcie i eliminacja drzew colonizowanych przez agrofaga. Praktykuje się także zastosowanie środków chemicznych, które charakteryzują się jednak ograniczoną efektywnością.
📋 Status fitosanitarny
Na terytorium Polski organizm ten nie podlega obowiązkowi zwalczania.
🔍 Metody wykrywania
W procesie detekcji wykorzystuje się: systemy pułapkowe. Precyzyjne procedury diagnostyczne są dostępne w normach EPPO (PM7).
📷 Galeria
🔬 Morfologia i cykl życiowy
Formy dorosłe prezentują smukłą, cylindryczną budowę o wymiarach 7-10 mm długości. Kolorystyka ciemnozielona do czarnej z metalicznym połyskiem. Cechą charakterystyczną jest obecność 6 złotych lub żółtych znamion na pokrywach skrzydłowych (stąd określenie „złotoplamek”).
Stadium jajowe reprezentują drobne, owalne struktury, białawe do kremowych, deponowane pojedynczo lub w niewielkich grupach w szczelinach korowych.
Larwy beznogie, kremowobiałe, spłaszczone, z wyraźną segmentacją. Dojrzałe osobniki osiągają do 35 mm. Żerują pod korą tworząc wijące się systemy chodnikowe.
Przebieg cyklu rozwojowego:
- W naturalnym zasięgu (Arizona, Meksyk): prawdopodobnie 1 generacja rocznie
- W inwazyjnej Kalifornii: 2 lata na ukończenie cyklu
- Imago aktywne od maja do września
- Formy larwalne zimują pod korą przez 1-2 sezony
🌿 Rośliny żywicielskie
Złotoplamek kolonizuje wyłącznie dęby z grupy czerwonych (sekcja Quercus sekcja Lobatae):
Pierwotni żywiciele (potwierdzone):
- Quercus agrifolia – dąb kalifornijski
- Quercus chrysolepis – dąb złotolistny
- Quercus kelloggii – dąb Kellogga (dąb czarny kalifornijski)
Obszar naturalnego występowania:
- Quercus emoryi – dąb Emory’ego
- Quercus hypoleucoides – dąb srebrnoskóry
Potencjalne ryzyko dla Europy: Europejskie dęby z grupy czerwonych (np. introdukowany Q. rubra) mogą wykazywać podatność. Status europejskich dębów z pozostałych sekcji wymaga pogłębionych analiz.
⚠️ Objawy i szkody
Symptomy diagnostyczne:
- Otwory wyjściowe w kształcie litery „D” (charakterystyczne dla Agrilus)
- Wyciek czerwonego soku (bleeding) z tkanek korowych – krwawienie roślin
- Złuszczanie i opadanie kory
- Skomplikowane, serpentynowate chodniki wypełnione pyłem drzewnym
Rozwój symptomów chorobowych:
- Obumieranie korony od szczytowej części
- Dykoloracje liści, przedwczesna defoliacja
- Śmierć drzew w okresie 2-5 lat od kolonizacji
- Masowe zamieranie całych zespołów drzewostanowych
💰 Znaczenie ekonomiczne
Katastrofa ekosystemowa w południowej Kalifornii:
- Ponad 80 000 dębów zabitych od momentu wykrycia w 2008 roku
- Straty w lesie narodowym Cleveland oszacowane na miliony dolarów
- Zagrożenie dla siedlisk gatunków chronionych
Koszty ekonomiczne:
- Eliminacja martwych drzew: tysiące dolarów za egzemplarz
- Podwyższone ryzyko pożarów (suche drewno jako materiał łatwopalny)
- Spadek wartości nieruchomości na terenach dotkniętych
Organizm klasyfikowany jako jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla ekosystemów dębowych zachodniego wybrzeża USA.
🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
Obszar pierwotnego występowania:
- Arizona (USA) – górskie wyspy Sky Island
- Północny Meksyk (Sonora, Chihuahua)
Obszar wtórnego zasiedlenia:
- Południowa Kalifornia – hrabstwo San Diego
- Wykryty w 2004, zidentyfikowany jako sprawca masowego zamierania dębów w 2008
- Prawdopodobnie wprowadzony z drewnem opałowym
Status europejski: Nieobecny – ale monitorowany jako potencjalne zagrożenie dla dębów ozdobnych i leśnych.
🛡️ Metody zwalczania
Kontrola chemiczna:
- Iniekcje do pnia z wykorzystaniem imidakloprydu lub emamektyny
- Doglebowe aplikacje insektycydów systemicznych
- Skuteczność ograniczona w przypadku intensywnie colonizowanych drzew
Metody mechaniczne:
- Eliminacja i destrukcja colonizowanych drzew (spalenie, rozdrabnianie)
- Zakaz przemieszczania drewna opałowego z obszarów kwarantannowych
Kontrola biologiczna: Prowadzone są badania nad parazytoidami z rodzaju Atanycolus i entomopatogenicznym grzybem Beauveria bassiana. W pierwotnym zasięgu populacje utrzymywane w równowadze przez naturalne kompleksy wrogów.
🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
Inspekcja wizualna:
- Poszukiwanie otworów wyjściowych „D”
- Przebarwienia i wycieki soku na powierzchni korowej
- Obumieranie korony od części szczytowej
Metody pułapkowe:
- Fioletowe pułapki pryzmatyczne – standardowa procedura
- Atraktanty z olejkiem manukowym (3-pentanol)
- Pułapki-gałęzie (bolt traps) – świeżo pozyskane gałęzie
Identyfikacja: Morfologiczna – 6 złotych znamion na pokrywach stanowi cechę diagnostyczną. Potwierdzenie DNA w przypadkach wątpliwych.
📋 Status kwarantannowy
Status EPPO: Lista Alert – organizm monitorowany jako potencjalne zagrożenie.
Status w USA: Kwarantanna stanowa w Kalifornii – zakaz przemieszczania drewna opałowego z hrabstwa San Diego.
Wymogi fitosanitarne (potencjalne):
- Drewno dębowe z USA – obróbka termiczna lub fumigacja
- Zakaz importu sadzonek dębów z grupy czerwonych z regionów występowania
- Szczególna kontrola drewna opałowego i materiałów opakowaniowych
Dla Polski: Bezpośrednie zagrożenie ograniczone (brak rodzimych dębów z grupy czerwonych), ale introdukowane Quercus rubra w parkach i arboretach mogą wykazywać podatność.