Anthonomus signatus

🔬 Morfologia i cykl życiowy

Dojrzałe chrząszcze cechują się niewielkimi rozmiarami – około 2,5 mm długości. Pokrój zmienny od czerwonobrązowej do czarnej barwy, z wyrazistą dużą ciemną plamą na każdej pokrywie skrzydłowej, chociaż plamy mogą nie występować u niektórych osobników.

Larwy przeprowadzają się przez 3 stadia – początkowo o przezroczystobiałej barwie, później przyjmują szarawą kolorystykę. Szerokość kapsuły głowowej: L1=0,27 mm, L2=0,38 mm, L3=0,51 mm. Beznogie, przeżywają rozwój wewnątrz przeciętych pąków.

Poczwarka charakteryzuje się żółtawobiałą barwą, wielkość 2-3 mm × 1-2 mm, tworzy się w pozostałościach pąka.

Roczny cykl rozwojowy:

• Jaja wylęgają się po upływie 6-14 dni
• Okres żerowania larw rozciąga się na 3-4 tygodnie w obrębie przeciętych pąków
• Przepoczwarczenie zachodzi w pozostałościach pąka, osobniki dorosłe pojawiają się po 5-8 dniach
• Żerowanie na kwiatostanach przez kilka tygodni przed przejściem w diapauze (koniec lipca-sierpień)
• Zimowanie w formie dorosłych u podstawy krzewów truskawek i w opadłych liściach pobliskich lasów

Najwyższa aktywność dorosłych: koniec maja, drugi wzrost intensywności w połowie sierpnia.

🌿 Rośliny żywicielskie

Podstawowi żywiciele:

• Fragaria × ananassa – truskawka uprawna (najistotniejszy żywiciel)
• Fragaria vesca – poziomka pospolita
• Fragaria virginiana – poziomka wirgińska

Żywiciele dodatkowi:

• Rubus fruticosus – jeżyna
• Rubus idaeus – malina właściwa
• Rubus occidentalis – malina czarna
• Vaccinium spp. – borówki

Żywiciele okazjonalni: Cercis canadensis (judaszowiec), Potentilla canadensis (pięciornik).

⚠️ Objawy i szkody

Typowe symptomy:

• Częściowo przecięte pąki wiszące na roślinach – najbardziej charakterystyczny symptom
• Oddzielone pąki znajdujące się na podłożu wokół krzaków
• Dostrzegalne otwory w pąkach powstałe w wyniku składania jaj

Sposób powodowania uszkodzeń: Samica wyżerawydrąża otwór w celu złożenia jaj, następnie podgryza szypułkę pod pąkiem (charakterystyczne „obrączkowanieobrączkowywanie”), co wywołuje więdnięcie i opadanie pąka. Warto podkreślić – nawet rozkładający się odcięty pąk zapewnia wystarczającą ilość pożywienia dla kompletnego rozwoju larwy.

Uwaga: Jedynie około 7% pierwotnych pąków kwiatowych podlega atakom – przeważająca część uszkodzeń dotyka pąki drugorzędne.

💰 Znaczenie ekonomiczne

Dane historyczne: Na początku XX wieku w New Jersey straty 75% nie były niczym niezwykłym, szkodnik niszczył całkowicie produkcję truskawek na znacznych obszarach.

Współczesne szacunki:

• Badania ze stanu Nowy Jork: redukcja zbiorów od 50 do 100%
• Odmiany wczesne wykazują większą podatność niż późne
• Rośliny o dużej sile wzrostu (40+ pąków/roślinę) lepiej kompensują straty

Próg ekonomiczny: Klasyczny próg 2 odciętych pąków na metr rzędu jest podważany przez nowsze badania – plon podczas zbioru był zbliżony do rzędów niezasiedlonych, co wskazuje na mechanizmy kompensacyjne roślin.

🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne

Obszar pochodzenia: Endemit Ameryki Północnej – nie pojawia się naturalnie w żadnej innej części świata.

Obecnie stwierdzone występowanie:

• USA: Wszystkie stany na wschód od Missisipi oraz wybrane stany zachodnie między Missisipi a Górami Skalistymi
• Kanada: Wszystkie prowincje z wyjątkiem Yukon, Terytoriów Północno-Zachodnich i Nunavut

Zagrożenie dla Europy: Analiza krzywych rozwoju w zależności od temperatury wskazuje na temperaturę bazową poniżej 10°C – charakterystyczną dla gatunków północnoeuropejskich. Oznacza to potencjalne niebezpieczeństwo dla całej Europy, szczególnie krajów północnych. Gatunek prawdopodobnie stanowiłby co najmniej tak istotne zagrożenie jak rodzimi kwieciak malinowiec (A. rubi).

🛡️ Metody zwalczania

Ochrona chemiczna (rekomendacje dla wschodniego USA, 2023):

• Bifentryna – syntetyczny pyretroid
• Fenpropateryna – pyretroid
• Karbaryl – karbaminian

Zabiegi ukierunkowane przeciwko dorosłym chrząszczom.

Strategia strefowa: Badania wykazały, że opryskiwanie wyłącznie rzędów brzegowych (do 12 m od granic pola) gwarantuje skuteczną ochronę – nie ma konieczności traktowania całej plantacji.

Kontekst historyczny: DDT i dieldryna zapewniały dobrą kontrolę do czasu wycofania, co spowodowało odrodzenie populacji szczególnie w Michigan.

Tolerancja odmianowa: Odmiany późne i o dużej sile wzrostu są mniej podatne na straty ekonomiczne.

🔍 Metody wykrywania i identyfikacji

Techniki próbkowania:

• Gromadzenie opadłych pąków + ekstrakcja Berlesego (monitoring wylęgania)
• Strząsanie roślin nad płóciennymi siatkami
• Tablice lepowe do śledzenia ruchu dorosłych
• Czerpiakowanie i otrząsanie do pojemników
• Pobieranie próbek aspiratorem próżniowym
• Ocena uszkodzeń: liczenie odciętych pąków na metr rzędu

Modelowanie prognostyczne: Istnieje model oparty na sumie temperatur efektywnych (stopniodni) do prognozowania liczebności populacji.

Identyfikacja: Morfologiczna z wykorzystaniem kluczy taksonomicznych dla ryjkowców Ameryki Północnej, potwierdzenie molekularne przy wątpliwościach.

📋 Status kwarantannowy

Klasyfikacja EPPO: Lista A1 – organizm zalecany do regulacji kwarantannowej.

Status UE: Kwarantannowy organizm szkodliwy A1 (Załącznik II A).

Wymagania fitosanitarne: Dla sadzonek truskawek, róż, malin i borówek z krajów występowania szkodnika:

• Pochodzenie z obszarów wolnych od szkodnika
• Certyfikacja wolności od szkodnika potwierdzona inspekcjami w sezonie wegetacyjnym

Drogi rozprzestrzeniania: Dorosłe latają na krótkie dystanse. Międzynarodowe rozprzestrzenianie głównie przez materiał rozmnożeniowy truskawek i malin, sporadycznie w przesyłkach świeżych owoców zawierających zarażone odcięte pąki lub larwy.