Aromia bungii

📋 Wprowadzenie

Aromia bungii reprezentuje owada z grupy kózkowatych (Cerambycidae) wywodzącego się z regionu azjatyckiego, który stanowi istotne niebezpieczeństwo dla drzewostanu jesionowego na terenie Europy.

📋 Zasięg występowania

Dokładny obszar naturalnego rozmieszczenia tego organizmu pozostaje nieustalony. Jego obecność dokumentowano w Państwie Środka, Japonii, obu częściach Półwyspu Koreańskiego, Mongolii, na Tajwanie oraz w Wietnamie. Pierwszy przypadek stwierdzenia tego szkodnika w Europie miał miejsce w 2011 roku w Niemczech, następnie w 2012 roku zarejestrowano go we Włoszech. Odnotowano również incydenty przechwycenia agrofaga na materiałach opakowaniowych z drewna na terytorium Wielkiej Brytanii.

🔬 Morfologia

Stadia larwalne charakteryzują się budową typową dla młodych form owadów z rodziny kózkowatych. Posiadają podłużne, dorsoventralnie spłaszczone ciało. Aparat gębowy jest wsunięty w poszerzony segment przedpiersiowy. W pełni rozwinięta larwa może mierzyć 38-50 mm. Charakteryzuje się bladą kolorystyką z ciemną częścią głowową, w przedniej części tułowia obecny jest czerwonobrązowy, nieregularny pas.

Poczwarka należy do typu swobodnego, przypominająca kształtem formę imago. Wykazuje biały odcień zabarwienia. Dorosłe osobniki osiągają rozmiar 23-37 mm długości. Ich sylwetka jest wydłużona, błyszcząca, o ciemnoniebieskim kolorze z wyjątkiem przedplecza prezentującego czerwone ubarwienie. Aparaty czuciowe sięgają do końca ciała lub go przekraczają.

📉 Biologia i szkodliwość

Aspekty biologiczne tego agrofaga nie zostały dokładnie poznane. Obserwuje się go w ekosystemach leśnych, uprawach ogrodniczych oraz atakuje nasadzenia miejskie. Samice deponują jaja w nacięciach warstwy korowej, przeważnie na głównych pniach, lecz także na większych odnogach, wybierając zarówno zdrowe, jak i osłabione okazy.

Stadia larwalne przebywają swój rozwój wewnątrz struktury roślinnej, w wykuwanych przez siebie tunelach. Młode formy powodują uszkodzenia różnych części drzewa, penetrują w głąb tworząc spłaszczone w przekroju galerie. Obecność larw wewnątrz rośliny może być sygnalizowana przez gromadzące się u podstawy pni ekskrety i czerwonawą spilę, której objętość wzrasta wraz z rozwojem żerujących stadiów.

Na zakończeniu galerii lokalizuje się komora poczwarkowa, gdzie realizuje się przemiana. Chrząszcz wydostaje się z miejsca przeobrażenia poprzez cylindryczny korytarz i otwór wyjściowy, najczęściej umieszczony w dolnej partii pnia zaatakowanego drzewa. Zanotowano, że stadia preimaginalne mogą kontynuować życie w ściętych drzewach. Dojrzałe larwy i poczwarki są zdolne do ukończenia w nich metamorfozy i przekształcenia w dorosły organizm.

W Państwie Środka A. bungii uznawany jest za istotny czynnik szkodotwórczy w hodowlach roślin z rodzaju Prunus, szczególnie na brzoskwiniach i morelach. Dodatkowo jest to szkodnik technologiczny drewna, pogarszający jakość surowca drzewnego.

🔄 Rozprzestrzenianie

Organizm ekspanduje naturalnie poprzez przemieszczanie się dorosłych form. Ten gatunek jest także przenoszony wraz z transportem zainfekowanego materiału, głównie roślin oraz w opakowaniach drewnianych, w których znajdują się młode stadia rozwojowe tego agrofaga.

📋 Status fitosanitarny

W strukturach Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce, gatunek A. bungii podlega obowiązkowi zwalczania (jest to agrofag kwarantannowy w Unii).

🔬 Morfologia

Stadium dorosłe: długość 22–38 mm (niektóre źródła wskazują 28–31 mm). Charakterystyczna kolorystyka: błyszczące czarne nadskrzydła i jaskrawoczerwony przedtułów – stąd potoczne określenie „kózka czerwonoszyjka” (red neck longhorn beetle).

Aparaty czuciowe u osobników męskich przekraczają długość ciała, u samic dorównują długości ciała.

Stadium larwalne: świeżo wyklute 2–2,5 mm, dojrzałe 38–50 mm. Ciało białawe z ciemnymi zakończeniami i podstawami żuwaczek. Charakterystyczny czerwonawy wzór czołowy na przedtułowiu.

Jajo: ~2 mm długości, białawe, lokowane w szczelinach kory.

Poczwarka: swobodna, biaława, 26–36 mm długości, formowana w komorze poczwarkowej w drewnie.

🔄 Cykl życiowy

Przebieg ontogenezy wynosi 2–4 lata w zależności od szerokości geograficznej i warunków klimatycznych.

Aktywność imago: czerwiec–sierpień.

Etapy rozwoju:

• Wylęg jaj następuje po ~1 tygodniu
• Larwy natychmiast po wykluciu inicjują drążenie galerii
• Poczwarczenie w połowie maja (obserwacje z Włoch)
• Dorosłe osobniki żyją 15–20 dni

Reprodukcyjność: samice deponują 350–730 jaj podczas życia – bardzo wysoki potencjał rozmnażania.

🌿 Rośliny żywicielskie

Gatunek oligofagiczny, głównie powiązany z rodzajem Prunus:

• Brzoskwinia (Prunus persica) – podstawowy żywiciel, największe uszkodzenia
• Morela (Prunus armeniaca) – wysoce podatna
• Śliwa (Prunus domestica)
• Czereśnia i wiśnia (Prunus avium, P. cerasus)
• Migdał (Prunus dulcis)
• Gatunki dekoracyjne z rodzaju Prunus

Inne potwierdzone żywiciele: kasztanowiec chiński, orzech włoski, dąb – choć dokumentacja jest mniej pewna.

⚠️ Objawy i szkody

Stadia larwalne wytwarzają galerie w drewnie. Żerowanie w strefie kambialnej blokuje transport soków, wywołując nekrozę tkanek, osłabienie drzewa i ograniczenie owocowania.

Obserwowalne symptomy:

• Akumulacja czerwonawego trocinu u podstawy pnia
• Otwory wyjściowe po opuszczeniu przez chrząszcze
• Usychanie i zamieranie gałęzi
• Łamanie konaru w miejscach osłabionych tunelami

Intensywne porażenie prowadzi do obumierania drzew.

Organizm określany jako „wysoce destrukcyjny” na brzoskwini i moreli, wywołuje istotne uszkodzenia na śliwach i czereśniach.

💰 Znaczenie ekonomiczne

Aromia bungii stanowi emerging szkodnika w leśnictwie i sadach owocowych.

W regionie EPPO dotychczas nie zanotowano istotnych strat w profesjonalnych sadach – większość ataków występuje w prywatnych ogrodach i niewielkich gospodarstwach.

Potencjalne zagrożenie dla europejskiej produkcji owoców pestkowców jest jednak bardzo znaczące ze względu na:

• Bardzo wysoką rozrodczość (do 730 jaj/samicę)
• Trudności w zwalczaniu ukrytych larw
• Szeroki zakres żywicieli w rodzaju Prunus
• Potwierdzoną zdolność do zadomowienia w warunkach europejskich

🌍 Rozmieszczenie i historia inwazji

Obszar rodzimy: południowo-wschodnia Palearktyka – Chiny, Korea, Wietnam, Mongolia.

Introdukcja do Japonii: 2012 r.

Wykrycia w Europie:

• Niemcy (Bawaria): 2011, 2016
• Włochy – Kampania: 2012, 2016
• Włochy – Lombardia: 2013

Ścieżki introdukcji: opakowania drewniane i materiał rozmnożeniowy – wymagane protokoły kontroli i zabiegi zgodne z ISPM 15.

🛡️ Metody zwalczania

Główny problem: eliminacja A. bungii jest bardzo trudna, ponieważ larwa szybko penetruje pod korę i nie może być skutecznie zwalczana insektycydami.

Metoda podstawowa: usuwanie i eliminacja zaatakowanych drzew.

Zwalczanie chemiczne: niektóre insektycydy sadownicze mogą redukować populację dorosłych osobników, ale efektywność wobec larw jest minimalna.

Kontrola biologiczna (badania w Chinach):

• Grzyby entomopatogenne
• Nicienie entomopatogenne
• Kombinacje czynników biologicznych

🔍 Metody wykrywania i monitoringu

Kontrola wizualna:

• Obserwacja akumulacji trocin u podstawy drzew
• Poszukiwanie dorosłych osobników (aktywność diurna, łatwe rozpoznanie dzięki czerwonemu przedtułowiu)
• Kontrola otworów wyjściowych

Pułapkowanie: pułapki butelkowe z płynami fermentującymi wykazują słabą efektywność. Próby polowe z wabikiem (E)-2-cis-6,7-epoksynonenal wykazały skuteczne odławianie w Japonii i Chinach.

Metody molekularne:

• Amplifikacja PCR genów rybosomalnego 28S i mitochondrialnego COI
• Sekwencjonowanie genu COI – działa we wszystkich stadiach rozwojowych

📋 Status kwarantannowy

Lista A2 EPPO, organizm kwarantannowy UE objęty środkami nadzwyczajnymi (załącznik II B).

Wymagane środki fitosanitarne:

• Protokoły kontroli dla materiału rozmnożeniowego
• Zabiegi opakowań drewnianych zgodnie z ISPM 15
• Strefy buforowe wokół wykrytych ognisk
• Obowiązkowe usuwanie porażonych drzew

📷 Galeria

Fanny Deiss
Wikimedia · CC BY 4.0