„`html
📋 Chamaepsila rosae (muchówka marchwiowa)
📋 Rozmieszczenie geograficzne
Szkodnik ten zamieszkuje obszary Kanady, Stanów Zjednoczonych, Mongolii, Nowej Zelandii oraz większość krajów europejskich. W Polsce notowany jest często i charakteryzuje się rozległym areałem występowania.
📋 Charakterystyka morfologiczna
Dorosłe owady mierzą 4–5 mm. Wyróżniają się rdzawo-żółtą głową, lśniącym czarnym tułowiem i brzuszkiem oraz rdzawo-żółtymi nogami. Brzuszek cechuje się wydłużonym kształtem z ostrym zakończeniem.
Larwy mają cylindryczny kształt, białożółtą barwę, brak nóg i długość sięgającą 7 mm.
Jaja wykazują mleczno-białą barwę, owalny kształt i rozmiar do 0,6 mm długości.
Poczwarki mierzą około 5 mm, charakteryzują się żółto-brunatnym kolorem, jeden koniec jest ukośnie przycięty, a w części głowowej widoczne są łukowate elementy aparatu gębowego.
Identyfikacja gatunku opiera się przede wszystkim na cechach dorosłych osobników, gdyż właściwe rozpoznanie larw sprawia problemy. Podczas oznaczania ważne jest uwzględnienie typowych uszkodzeń na roślinie.
🌱 Gatunki żywicielskie
Szkodnik kolonizuje marchew, pietruszkę, pasternak, seler, kminek, koper oraz dziko rosnące przedstawiciele rodziny baldaszkowatych (Apiaceae).
⚠️ Symptomy porażenia i szkodliwość
Larwy pierwszego pokolenia uszkadzają korzenie marchewki, gdy roślina ma 3-4 liście, często prowadząc do całkowitego ich zniszczenia. Jedna larwa może zniszczyć do 10 młodych roślin. Na selerze największe szkody wyrządzają larwy drugiej generacji, które odżywiają się korzeniami aż do czasu zbioru, a następnie w miejscach składowania.
W korzeniach dojrzalszych roślin larwy drążą powierzchowne korytarze pod skórką, które zapełniają czarno-rdzawymi, płynnymi odchodami. W rejonie uszkodzeń często osiedlają się patogenne grzyby. Larwy generacji wiosennej powodują największe szkody w maju. Larwy generacji letniej kolonizują korzenie magazynowe, włączając seler, od końca lipca do września. Uszkodzone korzenie ulegają gniciom wskutek wtórnych zakażeń grzybowych i tracą wartość magazynową. Podobne szkody powstają w korzeniach innych warzyw korzeniowych.
W Polsce szkodnik ten wyrządza największe straty w marchewce i pietruszce, gdzie wcześniej Instytut Ogrodnictwa notował ponad 40% porażonych korzeni, choć obecnie występuje znacznie rzadziej. Wyraźnie mniejsze szkody obserwowano w selerze, gdzie w badaniach z 1999 r. udział porażonych korzeni wynosił 7,2%, a w 2003 r. – 5,4%. W najnowszych badaniach Instytutu Ogrodnictwa szkodnika nie wykrywano na selerze.
🔄 Mechanizmy rozprzestrzeniania
W naturalnych warunkach głównym sposobem dyspersji dorosłych muchówek jest ich własna zdolność do lotu, jednak jedynie około 10% osobników przemierza duże odległości. Na dalsze dystanse szkodnik przenoszony jest wraz z materiałem sadzeniowym gatunków żywicielskich, korzeniami magazynowymi warzyw, glebą, na maszynach rolniczych oraz na opakowaniach i środkach transportowych.
📋 Procedury kontroli fitosanitarnej
W trakcie inspekcji należy wyszukiwać powierzchowne korytarze w korzeniach oraz larwy, które opuściły chodniki, a także poczwarki. Dodatkowo trzeba obserwować fragmenty korzenia wykazujące objawy rozkładu tkanek. Można także wykonywać przekroje korzenia w płaszczyznach poprzecznej i podłużnej, tuż pod skórką, w obszarze chodników larwalnych w celu wykrycia żywych larw. Po odnalezieniu żywych larw lub poczwarek należy je umieścić, wraz z uszkodzonymi częściami korzeni, w naczyniu umożliwiającym napowietrzanie (np. zabezpieczonym gazą) lub insektarium i przeznacczyć do kontynuacji hodowli w celu otrzymania dorosłych osobników. Gdy nie ma takiej możliwości, larwy należy wrzucić do wrzątku, a następnie starannie zabezpieczyć w szczelnych pojemnikach w około 70% alkoholu etylowym.
📋 Pozycja w przepisach fitosanitarnych
W Unii Europejskiej, w tym w Polsce, Chamaepsila rosae nie wymaga obowiązkowego zwalczania (nie stanowi agrofaga kwarantannowego w UE). Jednakże jest organizimem regulowanym przepisami w kontekście eksportu warzyw korzeniowych do wybranych państw.
„`