📋 Corythucha arcuata (prześwietlik dębowiec)
📋 Zasięg występowania
Takson ten ma swoje naturalne siedlisko w Ameryce Północnej, gdzie obserwuje się jego obecność w Kanadzie (strefa południowa) oraz Stanach Zjednoczonych (większa część stanów). Na kontynencie europejskim odnotowywany jest od 2000 r., gdy po raz pierwszy zidentyfikowano go we Włoszech. Dodatkowo, występowanie tego organizmu potwierdzono w Turcji (2003), Szwajcarii (2004), Bułgarii (2012), Chorwacji (2013), Serbii (2013), na Węgrzech (2013), w Rumunii (2016), Słowenii (2016), Albanii (2016), Rosji (2016), Francji (2017), Słowacji (2018), Austrii (2019), Grecji (2019), Macedonii Północnej (2019), Czechach (2020), Ukrainie (2021) i Kosowie (2022).
W Polsce w 2021 r. pojedynczy okaz zarejestrowano w Bieszczadach, w ekosystemie leśnym zdominowanym przez buka, a określenie gatunku zostało zatwierdzone przez eksperta zagranicznego. Opracowano publikację naukową na ten temat. W 2023 r. dwa kolejne egzemplarze zaobserwowano w Czorsztynie i Warszawie. Stanowiły one jednak wyłącznie obserwacje bez odpowiednich publikacji naukowych. W żadnej z sytuacji nie odnotowano szkód powodowanych przez tego szkodnika. Przedstawione informacje nie umożliwiają ustalenia stopnia rozpowszechnienia tego taksonu w naszym państwie.
📋 Opis morfologiczny
Dorosły osobnik osiąga długość 2,5-3 mm oraz szerokość 1 mm, wykazuje ubarwienie od kremowego do brązowego. Budowa ciała charakteryzuje się spłaszczonym kształtem. Pokrywy o przezroczystej strukturze odznaczają się koronkową budową pokrytą brązowymi lub czarnymi znaczeniami. Podobną koronkową organizację mają poszerzone krawędzie przedtułowia.
Stadia nimfalne prezentują ubarwienie od szarego do czarnego, a ich powłoki ciała pokrywają liczne małe kolce.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Ekspansja C. arcuata w sposób naturalny (przemieszczanie lotne owadów) realizuje się jedynie w ograniczonym zakresie, ponieważ ich możliwości przemieszczania powietrznego są nieznaczne. Z tego powodu podstawowym mechanizmem jego translokacji na większe dystanse jest przewóz materiału roślinnego, takiego jak rośliny z gatunków żywicielskich oraz nieokorowane drewno, gdzie pod odstającą korą mogą przebywać zimujące owady. Ponadto owady mogą być transportowane na pojazdach, a ten sposób ekspansji tego gatunku uznawany jest za główną przyczynę względnie dynamicznego powiększenia obszaru jego rozpowszechnienia w Chorwacji.
📋 Status fitosanitarny
W Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce Corythucha arcuata nie podlega obowiązkowi zwalczania (nie jest to agrofag kwarantannowy w Unii).
🔬 Morfologia
Dorosły: długość 3–3,5 mm. Charakterystyczne pokrywy o koronkowej budowie (siatkowate żyłkowanie) – stąd określenie „siatecznica”. Ciało i pokrywy kremowobiałe z brązowymi znaczeniami. Przedplecze z bocznym poszerzeniem (kapturem).
Nimfa: czarna z kolcami na ciele, pozbawiona skrzydeł. Przechodzi 5 faz nimfalnych.
Jaja: czarne, butelkowate, składane grupami na spodniej powierzchni liści i częściowo zatapiane w tkance.
🔄 Cykl życiowy
Liczba pokoleń: 2–3 rocznie w zależności od warunków klimatycznych.
Zimowanie: postacie dorosłe pod korą, w opadłych liściach, w szczelinach kory.
Aktywność wiosenna: dorosłe opuszczają schronienia zimowe w maju, gdy rozwijają się liście dębów.
Rozwój: jaja składane na młodych liściach, rozwój nimfalny trwa około miesiąca.
Generacje: kolejne pokolenia rozwijają się do jesieni.
🌿 Rośliny żywicielskie
Głównie taksony z rodzaju Quercus (dąb):
- Quercus robur – dąb szypułkowy (najczęściej atakowany)
- Quercus petraea – dąb bezszypułkowy
- Quercus pubescens – dąb omszony
- Quercus cerris – dąb burgundzki
- Quercus frainetto – dąb węgierski
Żywiciele drugorzędni: kasztan jadalny (Castanea sativa), sporadycznie inne liściaste.
⚠️ Objawy i szkody
Żerowanie: zarówno nimfy, jak i dorosłe pobierają soki z liści od spodniej strony.
Objawy na liściach:
- Chlorotyczne odbarwienia – białawe lub żółtawe plamy na wierzchniej stronie liści
- Brązowienie i zasychanie blaszek liściowych przy intensywnym porażeniu
- Przedwczesne opadanie liści w sierpniu–wrześniu
- Czarne ekskrementy i osłonki jajowe na spodniej powierzchni liści
Konsekwencje:
- Osłabienie drzew przy wielokrotnych atakach
- Zwiększona wrażliwość na choroby i inne szkodniki
- Ograniczenie przyrostu
🌍 Historia inwazji w Europie
Pochodzenie: kontynent północnoamerykański.
Ekspansja do Europy:
- 2000: pierwsze wykrycie we Włoszech (Lombardia)
- 2002–2005: rozprzestrzenienie we Włoszech i państwach bałkańskich
- 2007: Węgry
- 2008: Bułgaria
- 2010: Rosja
- 2015: Niemcy
- Obecnie obecny w większości państw Europy Środkowej i Południowej
Ekspansja poprzez handel drewnem i materiałem roślinnym, oraz naturalne przemieszczanie.
💰 Wpływ na lasy dębowe
Takson ten stanowi rosnące zagrożenie dla ekosystemów dębowych w Europie.
Skutki:
- Masowa defoliacja drzew dębowych, szczególnie na obrzeżach kompleksów leśnych
- Osłabienie drzew predysponujące do ataku przez Agrilus biguttatus (drwalnik dwuplamkowy)
- Przyczynia się do zjawiska „zamierania dębów”
- Straty w nasiennictwie leśnym
🛡️ Metody zwalczania
Zwalczanie w lasach: zazwyczaj nieopłacalne i nieuzasadnione ekologicznie.
Ochrona pojedynczych drzew:
- Preparaty owadobójcze kontaktowe lub systemiczne
- Zabiegi na początku sezonu, gdy pojawiają się pierwsze nimfy
Naturalni antagoniści: w procesie adaptacji w Europie. W Ameryce Północnej kontrolowany przez drapieżne pluskwiaki i pasożytnicze błonkówki.
🔍 Metody wykrywania
Obserwacja wizualna:
- Charakterystyczne koronkowe owady na spodniej powierzchni liści
- Czarne, kolczaste nimfy
- Chlorotyczne plamki na wierzchniej powierzchni liści
- Czarne ekskrementy i osłonki jajowe
Gatunek łatwy do identyfikacji dzięki unikalnemu wyglądowi postaci dorosłych.
