🌍 Występowanie
Mikroorganizmy z rodzajów Dickeya oraz Pectobacterium mają zasięg kosmopolityczny na całym globie. Na terytorium Polski notowane są w każdym obszarze produkcji ziemniaków, charakteryzując się wysoką intensywnością występowania.
🌱 Rośliny żywicielskie
Mikroorganizmy należące do rodzajów Dickeya oraz Pectobacterium infekują liczne gatunki roślin zielnych – zarówno kultywowanych jak i spontanicznie rosnących.
⚠️ Objawy porażenia
Mikroorganizmy z rodzaju Pectobacterium oprócz czarnej nóżki indukują symptomy określane jako mokre butwienie bulw. Czarna nóżka manifestuje się już podczas kiełkowania lub w późniejszych etapach rozwoju, kiedy rośliny osiągnęły pełną dojrzałość.
Wśród najwcześniejszych symptomów obserwuje się chlorozę dolnych liści, podczas gdy liście położone wyżej przyjmują jasnozieloną lub żółtawą kolorystykę. Płytki liściowe przyjmują charakterystyczne skręcenie łyżkowate i w dotyku wykazują brak napięcia, stając się miękkie. U nasady pędu uwidaczniają się ciemne lub czarnawe ogniska, które następnie scalają się, powodując czernienie i mięknienie całej podstawy łodygi, co prowadzi do opadania rośliny pod wpływem grawitacji.
Z zainfekowanych bulw często brak jest kiełkowania, co skutkuje obecnością luk w uprawie. Na przekroju chorego pędu można dostrzec wyraźnie ciemnozabarwione wiązki transportowe wypełnione bakteryjną wydzieliną śluzowatą. Porażone osobniki charakteryzują się słabym ukorzenieniem i można je bez większego oporu usunąć z podłoża.
W trakcie pełnej wegetacji, zwłaszcza po intensywnych opadach atmosferycznych, można obserwować symptomy spowodowane przez bakterie wywodzące się z rozkładu bulwy nasiennej lub skupisk odpadów organicznych, rozprzestrzeniane przez stawonogi lub maszyny używane na plantacji. Symptomy gnilne mogą uwidaczniać się na pojedynczych lub kilku pędach, a nawet obejmować całego osobnika. Proces infekcyjny nie zawsze inicjuje się od podstawy łodygi, a objawy mogą być widoczne w górnych częściach rośliny, szczególnie w miejscach uszkodzeń mechanicznych.
W okresach niedoboru wilgoci zainfekowane tkanki przyjmują suchą konsystencję i całkowicie desiąkują, dodatkowo może dochodzić do całkowitego braku formowania bulw. W magazynach większość bulw wyprodukowanych przez zainfekowane rośliny jest skontaminowana bakteriami wywołującymi proces rozkładu. Na bulwach widoczne są wilgotne, mokre, nieznacznie wciskane ogniska wypełnione śluzowatą, zmacerowaną tkanką. Na bulwach zauważa się miąższ o ciemnej barwie przy części stolonowej.
📉 Szkodliwość
Czarna nóżka generuje poważne ubytki w produkcji ziemniaków, zarówno podczas uprawy polowej, jak i w okresie magazynowania bulw. Zainfekowane osobniki wykazują ograniczone plonowanie, a bulwy podlegają procesowi gnilnemu.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Mikroorganizmy pochodzące z rozkładających się bulw przedostają się do sąsiadujących roślin. Rozprzestrzeniane są wraz z zainfekowanymi ziemniakami (w szczególności materiałem nasiennym), butwiejącymi resztkami roślinnymi, glebą, wodą oraz maszynami rolniczymi, a także za pośrednictwem różnorodnych owadów i pajęczaków.
🛡️ Zwalczanie
Fundamentem limitowania występowania choroby jest wykorzystanie zdrowego materiału reprodukcyjnego oraz odpowiednie procedury agrotechniczne i higieniczne w uprawie i składowaniu ziemniaków.
⚖️ Status prawny
W Unii Europejskiej, a tym samym w Polsce, mikroorganizmy z rodzajów Dickeya i Pectobacterium są regulowanymi agrofagami niekwarantannowymi (RAN) na elitarnym i kwalifikowanym materiale siewnym ziemniaka (sadzeniakach). Materiał ten przemieszczany w Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, musi być wolny od tych agrofagów.
