📋 Wprowadzenie
Eotetranychus lewisi to przedstawiciel roztoczy-przędziorków z rodziny Tetranychidae (Acari: Tetranychidae), który jest klasyfikowany jako szkodnik podlegający obowiązkowi zwalczania na terytorium Unii Europejskiej.
📋 Zasięg występowania
Ten gatunek przędziorka rozpowszechniony jest w Afryce (Libia, RPA), na kontynentach amerykańskich (Kanada, USA, Ameryka Środkowa, wybrane regiony Ameryki Południowej), w Azji (Japonia, Filipiny, Iran i Tajwan). Na kontynencie europejskim odnotowywany jest na Maderze (w uprawach polowych) oraz w Szwajcarii na poinsecji. Dodatkowo zaobserwowano jego obecność w Holandii, Polsce i Wielkiej Brytanii również na poinsecji (ogniska tego organizmu w wymienionych państwach zostały uznane za wyeliminowane).
🔬 Morfologia
Osobnik żeński tego roztocza osiąga średnią długość 0,27 mm, podczas gdy samiec może mierzyć do 0,36 mm. Ciało samicy wykazuje zabarwienie od jasno-żółtego do białawego; kończyny oraz gnatosoma (przednia część organizmu obejmująca struktury gębowe) charakteryzują się białym kolorem z delikatnym czerwonawo-różowym odcieniem. Prawidłowa identyfikacja wymaga badania prześwietlonych i odpowiednio przygotowanych okazów obydwu płci za pomocą mikroskopu w świetle transmisyjnym.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
W środowisku naturalnym podstawowym mechanizmem dyspersji roztoczy jest ich transport przez masy powietrzne. W handlu międzynarodowym organizm szkodliwy może być transferowany głównie wraz z materiałem sadzeniowym roślin żywicielskich oraz na owocach pochodzących z drzew cytrusowych.
📋 Status fitosanitarny
Na obszarze Unii Europejskiej, w tym w Polsce gatunek Eotetranychus lewisi jest objęty obowiązkiem zwalczania – klasyfikowany jest jako organizm szkodliwy podlegający przepisom kwarantannowym w UE.
🔬 Morfologia i cykl życiowy
Dojrzałe osobniki żeńskie charakteryzują się jasnożółtym do białawego kolorem z białawymi kończynami. Wymiar ciała wynosi 270-360 µm (szczególnie drobne!).
Komórki rozrodcze mają kształt kulisty, barwę białawą do słabo pomarańczowej, z charakterystycznym wypustkiem bez wyrostków (cecha różnicująca od przędziorka czerwonawego cytrusów).
Ontogeneza uzależniona jest od warunków termicznych i rodzaju żywiciela:
- Na poinsecji: 19,8 dni w 20°C do 13,2 dni w 28°C; optimum reprodukcyjne (17,7 potomstwa/samicę) w 24°C
- Na truskawce: 32,7 dni w 15°C do 10,6 dni w 25°C
- Na cytrusach: średnio 12 dni (samce) do 14,5 dni (samice) w 17-23°C
Charakterystyki termiczne: Dolny próg rozwoju 8,3°C; drastyczny wzrost śmiertelności powyżej 28°C.
🌿 Rośliny żywicielskie
Ponad 80 potwierdzonych taksonów roślin-gospodarzy!
Podstawowi żywiciele:
- Agrumy – pomarańcze, cytryny, grejpfruty
- Poinsecja (gwiazda betlejemska) – Euphorbia pulcherrima
- Truskawka – Fragaria × ananassa
- Papaja – Carica papaya
- Brzoskwinia – Prunus persica
- Winorośl – Vitis vinifera
Grupy systematyczne: Euphorbiaceae, Rosaceae, Solanaceae, Pinaceae i liczne inne.
⚠️ Objawy i szkody
Na cytrusach:
- Nakrapianie owoców, srebrzenie/rdzawienie na cytrynach i pomarańczach
- Nieznaczne uszkodzenia aparatu asymilacyjnego pomimo obecności sieci pajęczej
Na poinsecji:
- Punktowe uszkodzenia liści z żółtawymi przebarwieniami
- Chloroza w przestrzeniach międzyżyłkowych
- Intensywne porażenia: masowe opadanie aparatu liściowego i obfita pajęczyna
Na papai: Chlorotyczne i zniekształcone młode liście przypominające porażenie wirusowe; intensywne ataki prowadzą do utraty blaszek liściowych.
Na truskawce: Chloroza i brunatnienie liści z obecnością przędzy oraz zmniejszona produktywność owocowania.
💰 Znaczenie ekonomiczne
Rośliny ornamentalne i poinsecje:
- Znaczące ubytki w obiektach szklarniowych poprzez przebarwienia i opadanie liści obniżające wartość rynkową
- Szczególna szkodliwość w okresie świątecznym (produkcja gwiazd betlejemskich)
Pozostałe kultury:
- Ograniczony wpływ na plantacje cytrusów
- Wzrastające znaczenie gospodarcze na plantacjach truskawek w Kalifornii
- Niekorzystny wpływ na papaje w Ameryce Środkowej oraz brzoskwinie w Meksyku
🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
Prawdopodobne pochodzenie: Region środkowoamerykański.
Aktualne rozmieszczenie:
- Ameryka Północna: Południowe rejony USA (Kalifornia, Arizona, Floryda), Kanada
- Ameryka Środkowa i region karaibski: Meksyk, Kostaryka, Gwatemala, Kuba
- Ameryka Południowa: Boliwia, Chile, Peru
- Europa: Portugalia (Madera)
- Afryka: Libia
- Azja: Japonia, Filipiny, Tajwan, Iran
🛡️ Metody zwalczania
Zwalczanie chemiczne (efektywne związki akarycydowe):
- Abamektyna, acechinocyl, bifenazat
- Spiromesifen, etoksazol
- Fenpiroksymat, heksytiazoks
Metody biologiczne:
- Drapieżne roztocza: Neoseiulus californicus, N. fallacis
- Amblyseius andersoni, A. longispinosus
- Entomofagiczne wciornastki
🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
Problemy diagnostyczne: Przędziorki są „wyjątkowo trudne do wykrycia” przy niewielkim nasileniu ze względu na submilimetrowe wymiary.
Techniki inspekcyjne:
- Poszukiwanie białawych/żółtawych punktów na dolnej powierzchni liści
- Obserwacja przy użyciu mikroskopu stereoskopowego
- Identyfikacja sieci pajęczej i porzucanych egzuwii
Proces identyfikacji: Wymaga mikroskopowania klarowanych preparatów. Istotne cechy: ubarwienie, architektura kolców na jajach, morfologia samic.
📋 Status kwarantannowy
Klasyfikacja UE: Kwarantannowy organizm szkodliwy A1 (Załącznik II A).
Regulacje fitosanitarne:
- Importowane poinsecje i materiał sadzeniowy muszą pochodzić z obszarów produkcyjnych wolnych od szkodnika
- Zredukowane ryzyko dla truskawki/maliny ze względu na rygorystyczną kontrolę rozmnażania
- Owoce cytrusowe stanowią mało prawdopodobną drogę transmisji (zabiegi pozbiorowe)
Dla Polski: Zagrożenie głównie dla szklarniowej produkcji poinsecji i pozostałych roślin ozdobnych. Import sadzonek z Ameryki Północnej i Środkowej wymaga szczególnej kontroli.