- 📋 Wprowadzenie
- 📋 Zasięg występowania
- 🔬 Morfologia
- 🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
- 📋 Status fitosanitarny
- 🔍 Metody wykrywania
- 📷 Galeria
- 🔬 Morfologia i cykl życiowy
- 🌿 Rośliny żywicielskie
- ⚠️ Objawy i szkody
- 💰 Znaczenie ekonomiczne
- 🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
- 🛡️ Metody zwalczania
- 🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
- 📋 Status kwarantannowy
📋 Wprowadzenie
Euwallacea fornicatus sensu lato stanowi zespół gatunkowy złożony z czterech morfologicznie podobnych taksonów korników (Coleoptera: Curculionidae: Scolytinae): E. fornicatus sensu stricto, E. fornicatior, E. perbrevis oraz E. kuroshio. Reprezentują one organizmy szkodliwe dla drzewiastych gatunków roślin, ekspandujące na terenie Europy.
📋 Zasięg występowania
Obecność tego zespołu gatunkowego udokumentowano w obszarach ciepłego klimatu na kontynencie azjatyckim, afrykańskim, amerykańskim oraz w Australii i regionie Oceanii. Pierwsza obserwacja szkodnika na terytorium Europy nastąpiła w 2017 r. w Polsce na figowcu pagodowym (Ficus religiosa) w palmiarni poznańskiej. W roku 2020 agrofag został wykryty na tropikalnej roślinności drzewiastej kultywowanej w ogrzewanej szklarni we Włoszech, w 2021 r. w Niemczech na mango (Mangifera indica), a następnie na różnorodnych tropikalnych roślinach, w Holandii na chlebowcu właściwym (Artocarpus altilis) i figowcu tępym (Ficus microcarpa), oraz ponownie w Polsce (woj. śląskie) na figowcu dębolistnym (Ficus lyrata).
🔬 Morfologia
Larwy charakteryzują się białawą barwą i pomarańczową głową, są beznogie z wyraźnie rozwiniętą głową, osiągają długość około 3 mm. Można je napotkać w tunelach wygryzanych przez osobniki dorosłe w masie drzewnej, gdzie odżywiają się grzybami, szczególnie z gatunków Neocosmospora ambrosia i N. euwallaceae wprowadzanymi przez dorosłe chrząszcze i kolonizującymi powierzchnie tuneli. Samice osiągają długość 2,5-2,8 mm, podczas gdy samce są drobniejsze mierząc 1,5-1,67 mm. Osobniki dojrzałe odznaczają się ciemnobrązową lub czarną barwą. Ich pokrywy wykazują walcowaty kształt z wyraźnym ścięciem na końcu, natomiast czułki posiadają wyrazistą buławkę. W celu prawidłowej identyfikacji gatunku niezbędne jest wykonanie dokładnej analizy cech morfologicznych samic oraz przeprowadzenie precyzyjnych pomiarów, zwłaszcza pokryw i przedtułowia.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Dojrzałe formy owadów mogą przemieszczać się naturalną drogą wykonując loty na krótki dystans. Na większe odległości szkodnik może być transportowany głównie wraz z tropikalnymi roślinami drzewiastymi należącymi do gatunków żywicielskich.
📋 Status fitosanitarny
Na obszarze Unii Europejskiej, a w konsekwencji również w Polsce zespół gatunkowy Euwallacea fornicatus sensu lato wraz z powiązanymi grzybami Neocosmospora ambrosia i N. euwallaceae podlega obowiązkowi zwalczania – stanowią agrofagi kwarantannowe w Unii.
🔍 Metody wykrywania
W diagnostyce wykorzystuje się: pułapki. Szczegółowe protokoły diagnostyczne dostępne są w standardach EPPO (PM7).
📷 Galeria
🔬 Morfologia i cykl życiowy
Zespół gatunkowy: „Euwallacea fornicatus sensu lato” zawiera kilka kryptycznych gatunków, włącznie z polyphagous shot hole borer (PSHB) oraz Kuroshio shot hole borer (KSHB).
Dorosłe chrząszcze niezwykle małe – samice 1,8-2,5 mm, samce jeszcze drobniejsze (~1,5 mm). Budowa ciała cylindryczna, barwa ciemnobrązowa do czarnej.
Larwy białej barwy, beznogie, o kształcie przypominającym literę „C”, rozwijają się w korytarzach wypełnionych grzybnią.
Przebieg rozwoju:
- Samice zapłodniane przez braci wewnątrz korytarza macierzystego (chów wsobny)
- Samice opuszczają drzewo i ustanawiają nowe kolonie
- Samce bezskrzydłe – nie opuszczają drzewa
- Liczne pokolenia rocznie w ciepłym klimacie
- Kompletny cykl: 30-50 dni zależnie od temperatury
🌿 Rośliny żywicielskie
Niezwykle polifagiczny – ponad 400 gatunków drzew i krzewów z 60+ rodzin!
Żywiciele reproduktywni (kompletny rozwój):
- Acer spp. – klony (włączając klon jawor, pospolity)
- Platanus spp. – platany
- Quercus spp. – dęby
- Persea americana – awokado
- Ricinus communis – rącznik
- Salix spp. – wierzby
Żywiciele niereproduktywni (atakowane, lecz bez pełnego rozwoju):
- Setki gatunków drzew owocowych, ozdobnych, leśnych
- Malus, Prunus, Citrus, Ficus i liczne inne
⚠️ Objawy i szkody
KLUCZOWE: Kornik jest nośnikiem grzybów symbiotycznych z rodzaju Fusarium (F. euwallaceae), które wywołują główne uszkodzenia!
Symptomy zewnętrzne:
- Drobne okrągłe otwory (shot holes) – średnica ~1-2 mm
- Wyciekanie żywicy/soku – „mokre plamy” na korze
- Białawy „cukrowy” nalot wokół otworów
- Gumoza u drzew owocowych
Choroba Fusarium dieback:
- Brązowienie i nekroza wiązek przewodzących
- Zamieranie gałęzi od końców
- Więdnięcie liści mimo nawadniania
- Śmierć drzewa w ciągu 2-5 lat
💰 Znaczenie ekonomiczne
Katastrofalne następstwa w regionach inwazyjnych:
Izrael:
- Ponad 1 milion drzew awokado dotkniętych
- Straty w przemyśle awokado: dziesiątki milionów dolarów
Kalifornia (USA):
- Ponad 27 milionów drzew w zasięgu ryzyka
- Straty szacowane na miliardy dolarów
- Masowe zamieranie drzew miejskich (platany, klony)
RPA: Szybka ekspansja od wykrycia w 2019, zagrożenie dla plantacji awokado i lasów rodzimych.
🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
Zasięg rodzimy: Azja Południowo-Wschodnia (dokładny zasięg niejasny ze względu na kompleks gatunkowy).
Zasięg inwazyjny:
- Izrael – od 2009
- USA – Kalifornia (od 2003), rozprzestrzenia się
- RPA – od 2019
- Australia – wykrycia lokalne
Status w Europie: Nieobecny w kontynentalnej Europie. Wysoki potencjał inwazyjny – klimat śródziemnomorski i umiarkowany odpowiedni.
🛡️ Metody zwalczania
Eliminacja jest NIEZWYKLE trudna ze względu na ukryty tryb życia!
Zwalczanie chemiczne:
- Opryski pokrywowe pni – ograniczona skuteczność
- Iniekcje do pnia z fungicydami/insektycydami – lepsze wyniki
- Zabiegi prewencyjne na zdrowych drzewach
Metody mechaniczne:
- Usuwanie i niszczenie zasiedlonych drzew i gałęzi
- Cięcia sanitarne – usuwanie porażonych partii
- Zakaz transportu drewna opałowego
Kontrola biologiczna: Badania nad pasożytniczymi osami i grzybami antagonistycznymi – wczesne stadium.
🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
Inspekcja wizualna:
- Poszukiwanie małych okrągłych otworów (shot holes)
- Wycieki soku, gumoza, „cukrowe” naloty
- Zamieranie gałęzi bez widocznej przyczyny
Odławianie:
- Pułapki lejkowe z etanolem i kwebrachine
- Wabiiki alkoholowe (etanol 70%)
Identyfikacja:
- Wymaga ekspertyzy – gatunek trudny do odróżnienia od pokrewnych
- Identyfikacja molekularna (DNA) konieczna dla pewności
- Hodowla symbiotycznego grzyba Fusarium pomocna diagnostycznie
📋 Status kwarantannowy
Lista EPPO: A2 (w części regionu) / Alert List – priorytetowy monitoring.
Status UE: Organizm kwarantannowy – regulowany przy imporcie.
Wymagania fitosanitarne:
- Drewno żywicieli z regionów występowania – obróbka termiczna
- Sadzonki drzew liściastych – certyfikat fitosanitarny
- Materiał rozmnożeniowy – z obszarów wolnych
- Szczególna kontrola przesyłek z Izraela, USA, RPA
Dla Polski: Zagrożenie dla klonów, dębów, wierzb – gatunków pospolitych w polskich lasach i parkach. Polifagiczność sprawia, że praktycznie każde drzewo liściaste mogłoby być zaatakowane. Konieczny szczególny nadzór importu materiału roślinnego.