🌍 Występowanie
Czynnik chorobotwórczy Geosmithia morbida odpowiada za zakażenie orzechów nazywane chorobą tysiąca raków. Owad Pityophthorus juglandis pełni funkcję wektora tego mikroorganizmu grzybowego. W chwili obecnej zarówno czynnik patogenny jak i jego nosiciel zostały zanotowane na obszarze Stanów Zjednoczonych oraz Włoch. Wektor ponadto rozszerzył swoją obecność na terenie Meksyku.
Forma larwalna P. juglandis odznacza się zakrzywionym wyglądem, brakiem kończyn, białawą kolorystyką i rozmiarami dochodzącymi do około 2 mm. Formy poczwarczane prezentują białawe ubarwienie i osiągają rozmiary około 3 mm. Dojrzałe postacie chrząszczy, których wielkość wynosi ok. 1,8–2,0 mm, odznaczają się solidną konstrukcją typową dla gatunków korników oraz brązową pigmentacją.
🌱 Rośliny żywicielskie
Szczególną wrażliwością na zakażenie charakteryzuje się orzech czarny (Juglans nigra). Manifestacje chorobowe odnotowano równocześnie na orzechu kalifornijskim (J. californica), orzechu hindsii (J. hindsii), mieszańcach orzechów np. J. hindsii x J. regia. Sporadycznie objawy infekcji obserwowano na orzechu szarym (J. cinerea) oraz na orzechu włoskim (J. regia). Do gospodarzy grzyba włącza się skrzydłorzech kaukaski (Pterocarya fraxinifolia), japoński (Pterocarya rhoifolia) oraz chiński (Pterocarya stenoptera).
⚠️ Objawy porażenia
Wczesne manifestacje chorobowe ujawniają się w górnej części okrywy liściastej drzewostanu. Czynnik patogenny indukuje chlorozę, po której występuje potęmnienie oraz opadanie liści, usychanie rozgałęzień oraz zamieranie kompletnych konarów. W pobliżu miejsc zamierania można dostrzec intensywny rozwój młodych pędów. Na pniach i konarach, w rejonach żerowania wektora, formują się niezwykle liczne raki o kształcie okrągławym do podłużnego. Po odsłonięciu kory ujawnia się znekrotyzowana tkanka łykowa oraz tunele chrząszcza. Czynnik choroby degraduje tkanki transportowe i indukuje powstawanie ogromnej liczby niewielkich raków oraz nekroz, co w okresie 4–6 lat od infekcji doprowadza do całkowitego zamierania drzew.
Zniszczenia wywoływane przez P. juglandis to obecność na powierzchni kory grubszych konarów i pni otworów wylotowych chrząszczy o średnicy ok. 1 mm. Pod korą lokalizują się siedliska szkodnika w postaci korytarzy macierzystych wydrążonych przez chrząszcze w łyku i górnej warstwie drzewna, przebiegających poprzecznie względem słojów drewna oraz korytarzy larwalnych rozchodzących się od korytarzy macierzystych, wygryzanych w łyku, biegnących równolegle względem słojów drewna, zakończonych przestrzeniami poczwarkowymi.
📉 Szkodliwość
Czynnik choroby niszczy tkanki transportowe drzew orzechowych i indukuje tworzenie się wielkiej liczby niewielkich raków oraz nekroz. W przeciągu 4–6 lat od infekcji następuje całkowite zamieranie zarażonych drzew. Schorzenie reprezentuje znaczące zagrożenie dla upraw orzechowych.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Geosmithia morbida wytwarza bardzo liczne zarodniki konidia, które są przenoszone przez chrząszcza Pityophthorus juglandis. Czynnik choroby rozwija się w tunelach tego owada, wywoływując stopniowe zamieranie drzew. Do tej pory nie zaobserwowano zakażenia drzew orzechowych przez patogena bez obecności jego wektora. Chrząszcz i grzyb mogą być rozprzestrzeniane z drewnem i jego produktami oraz korą. Źródłem choroby może być także zarażony materiał szkółkarski. Owoce nie uczestniczą w szerzeniu się choroby, ponieważ grzyb G. morbida nie infekuje drzew w sposób systemiczny, a chrząszcz P. juglandis się nimi nie odżywia i ich nie kolonizuje.
🛡️ Zwalczanie
W razie jakichkolwiek podejrzeń dotyczących obecności agrofagów na orzechach i innych roślinach żywicielskich, należy zawiadomić o tym fakcie najbliższą jednostkę organizacyjną Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN). Oddziały PIORiN zlokalizowane są w większości miast powiatowych. Dane kontaktowe tych jednostek dostępne są na stronie http://piorin.gov.pl/.
⚖️ Status prawny
Na obszarze Unii Europejskiej, a w związku z tym także w Polsce grzyb Geosmithia morbida i jego wektor Pityophthorus juglandis podlegają obowiązkowi zwalczania (stanowią agrofagi kwarantannowe w Unii).
📚 Źródła
- Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
- Ulotka PIORiN: Geosmithia morbida i Pityophthorus juglandis
🔍 Metody wykrywania
Do identyfikacji stosuje się: pułapki. Szczegółowe protokoły diagnostyczne są dostępne w standardach EPPO (PM7).
