📋 Macrophomina phaseolina
Macrophomina phaseolina stanowi gatunek grzyba reprezentującego potencjalne zagrożenie fitopatologiczne dla upraw rolniczych na terenie Polski.
📋 Zasięg występowania
Macrophomina phaseolina to gatunek grzybowy, którego areał obejmuje kontynenty amerykańskie, afrykański, azjatycki oraz Oceanię, a także liczne państwa europejskie charakteryzujące się wyższymi temperaturami niż te panujące w Polsce. Na obszarze naszego kraju nie odnotowano dotychczas jego obecności, jednak nie można całkowicie wykluczyć jego występowania, które mogło pozostać niezauważone ze względu na ograniczoną patogeniczność lub trudności w identyfikacji.
🌱 Rośliny żywicielskie
M. phaseolina reprezentuje oligotroficzny typ patogena, zdolny do infekcji około 500 taksonów roślinnych obejmujących zarówno gatunki kultywowane, jak i dziką florę. Wśród najistotniejszych roślin gospodarskich uprawianych na terenie Polski, które mogą służyć jako żywiciele tego grzyba, wymienić należy: Zea mays (kukurydza), Beta vulgarius (burak zwyczajny), Brassica oleracea (kapusta warzywna), Brassica napus var. napus (rzepak), Solanum tuberosum (ziemniak) oraz Nicotiana spp. (tytoń). Organizm ten atakuje również kultury strączkowe, rośliny włókniste, uprawy warzywnicze oraz sadownicze.
Spośród gatunków kultywowanych w Polsce należy wskazać na przykład: Capsicum annuum (paprykę roczną), Cicer arietinum (ciecierzycę pospolitą), Cucumis sativus (ogórek siewny), Fragaria × ananassa (truskawkę), Glycine max (soję), Helianthus annuus (słonecznik zwyczajny), Medicago sativa (lucernę siewną), Phaseolus spp. (fasolę) oraz Prunus spp. (śliwę).
⚠️ Objawy występowania i szkodliwość
Z uwagi na szeroką gamę żywicieli oraz zdolność do atakowania różnorodnych gatunków roślinnych w odmiennych fazach wzrostu, precyzyjne scharakteryzowanie typowych symptomów wywoływanych przez M. phaseolina stanowi wyzwanie. Patogen ten wywołuje między innymi rozkład siewek i rozsady, gnicie systemów korzeniowych oraz pędów, powstawanie plam i odbarwień na liściach, a także zmiany na rozwijających się strąkach, nasionach i owocach. Najczęściej infekcji ulegają organy roślinne pozostające w bezpośrednim kontakcie z zainfekowanym podłożem glebowym – system korzeniowy oraz dolne partie łodygi. Na wspomnianych częściach roślin często można zaobserwować czerwonawobrazowe sfarbowanie tkanek przewodzących, czasami współwystępujące z wodniście-gnilną konsystencją. Elementy naczyniowe mogą ulec fragmentacji na skutek ekspansji patogena. Symptomatologia ta nasila się w okresach suszy. Infekcja w dogodnych warunkach progreduje błyskawicznie, a grzyb sukcesywnie kolonizuje kolejne struktury rośliny-gospodarza. W obumartych tkankach masowo wytwarzane są charakterystyczne czarne mikrosklerocja, nadające ciemne szaro-czarne zabarwienie. Wielokrotnie rośliny ulegają przedwczesnemu dojrzewaniu. Często również dochodzi do ich złamania w miejscach intensywnie zainfekowanych przez patogen.
Ocena Zagrożenia Agrofagiem (PRA) dla tego grzyba, przygotowana przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu, wskazała, że na terenie Polski M. phaseolina potencjalnie największe ryzyko może stanowić dla plantacji kukurydzy, tytoniu oraz gatunków motylkowatych. Ze względu na znaczące wymagania termiczne jego obecność w glebie będzie skorelowana z warunkami meteorologicznymi w poszczególnych sezonach wegetacyjnych oraz dostępnością materiału infekcyjnego. Najbardziej prawdopodobne jest obecność patogena w regionach zachodnich i południowo-zachodnich Polski. W produkcji szklarniowej patogen stanowi ograniczone zagrożenie. Większość kultur szklarniowych podlega regularnej irygacji, co nie wspomaga rozwoju M. phaseolina. Całościowa ocena ryzyka związanego z tym agrofagiem została określona jako niska.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania i przenikania
Mikrosklerocja grzyba w naturalny sposób mogą przemieszczać się na niewielkie odległości. Na większy dystans patogen może być transportowany wraz z materiałem siewnym, cebulami kwiatowymi oraz rozsadą gatunków żywicielskich przeznaczoną do kontynuacji produkcji rolnej, a także wraz z podłożem glebowym.
📋 Wymagania fitosanitarne
Na terenie Unii Europejskiej, a w konsekwencji także w Polsce, Macrophomina phaseolina nie objęta jest obowiązkiem zwalczania (nie reprezentuje agrofaga kwarantannowego w Unii).
