📋 Zasięg występowania i opis
Metcalfa pruinosa (Say) reprezentuje owada z rodziny Flatidae. Odnotowano jego obecność w Kanadzie, Meksyku oraz Stanach Zjednoczonych, a także na Bermudach, Jamajce, Kubie i Portoryko, w Korei Południowej oraz w ponad dziesięciu państwach europejskich. W 2020 r. szkodnik został zidentyfikowany po raz pierwszy na terytorium Polski, w okolicach Warszawy (pojedyncze okazy na surmii). Podczas obserwacji prowadzonych w 2021 r. potwierdzono występowanie w tej lokalizacji licznych populacji tego organizmów.
Formy dojrzałe osiągają rozmiary 7-8 mm i posiadają dwie pary skrzydeł. Wierzchnia strona korpusu wraz z przednimi skrzydłami charakteryzuje się czarno-brązowym ubarwieniem, pokrytym białawą, pudrowatą substancją, która nadaje niebieskoszary wygląd. Charakterystyczna para ciemnych znaczeń znajduje się w podstawowej części każdego przedniego skrzydła. Larwy posiadają miękki korpus otoczony przez wydłużone włókienka białego, woskopodobnego nalotu, niekiedy pokrywające całą powierzchnię ciała. Szczególną długością wyróżniają się na końcowym segmencie odwłoka. Po usunięciu warstwy woskowej korpus larwy prezentuje się w kolorze białym do jasnozielonego, czasem z ochrowym zabarwieniem. Identyczna woskopodobna substancja odkłada się na liściach i pędach, gdzie żerują larwy. Wymiary larw ostatniego stadium osiągają około 5-6 mm.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania i przenikania
Naturalnie ten organizm przemieszcza się na ograniczone dystanse. Na dłuższe odległości może być transportowany wraz z roślinnym materiałem gospodarskim.
📋 Wymagania fitosanitarne
Na obszarze Unii Europejskiej, w tym również w Polsce, organizm Metcalfa pruinosa nie podlega obowiązkowi zwalczania (nie stanowi agrofaga kwarantannowego w Unii).
🔬 Morfologia
Dorosły: rozmiar 5,5–8 mm. Korpus pokryty niebiesko-szarym nalotem woskowym zapewniającym charakterystyczny matowy wygląd. Skrzydła dachowato ułożone nad korpusem. Oczy czerwone.
Nimfy: białe, pokryte puszystymi, woskowymi wydzielinami tworzącymi charakterystyczne „ogonki”. Bardzo ruchliwe, skaczące.
Jaja: składane w szczelinach kory, zimują.
🔄 Cykl życiowy
Jedno pokolenie rocznie.
Zimowanie: jako jaja w szczelinach kory.
Wylęg nimf: maj–czerwiec.
Pojawienie się dorosłych: lipiec–sierpień.
Stadium dorosłe: do września–października.
Składanie jaj: koniec lata, pod korą żywicieli.
🌿 Rośliny żywicielskie
Organizm skrajnie polifagiczny – ponad 200 gatunków żywicieli z różnych rodzin:
Rośliny sadownicze:
- Cytrusy, winogrona, jabłoń, grusza, brzoskwinia, śliwa
- Kiwi, figa
Rośliny ozdobne: magnolia, róża, lawenda, ligustr, bukszpan, hortensja
Drzewa: klon, jesion, lipa, dąb, akacja, robinia
Warzywa: soja, pomidor, papryka
⚠️ Objawy i szkody
Spadź: intensywne wydzielanie słodkiej spadzi pokrywającej liście, owoce i powierzchnie pod drzewami.
Czerniaki: na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe (czerniaki), pokrywające liście i owoce czarnym nalotem.
Konsekwencje:
- Ograniczenie fotosyntezy
- Osłabienie roślin przy masowych pojawach
- Pogorszenie jakości handlowej owoców
- Problem estetyczny w parkach i ogrodach
Szkodnik raczej „uciążliwy” niż bezpośrednio niszczący, ale może powodować znaczące straty jakościowe.
🌍 Historia inwazji w Europie
Pochodzenie: Ameryka Północna (wschodnie USA).
Inwazja do Europy:
- 1979: pierwsze wykrycie we Włoszech (Wenecja Euganejska)
- Lata 80.: rozprzestrzenienie we Włoszech
- Lata 90.: Francja, Słowenia, Chorwacja, Szwajcaria
- 2000+: Austria, Węgry, Grecja, Hiszpania, Portugalia
- Obecnie obecny w większości krajów śródziemnomorskich i środkowoeuropejskich
🛡️ Metody zwalczania
Zwalczanie biologiczne – SUKCES:
Neodryinus typhlocybae – błonkówka pasożytnicza introdukowana z Ameryki Północnej. Samica składa jaja do ciała nimfy, larwa pasożyta zjada żywiciela od środka. Bardzo skuteczne – w wielu regionach zredukowało populacje do akceptowalnego poziomu.
Zwalczanie chemiczne:
- Rzadko konieczne przy obecności pasożyta
- W razie potrzeby: oleje mineralne, pyretroidy
- Zabiegi najskuteczniejsze na nimfy
🔍 Metody wykrywania
Inspekcja wizualna:
- Charakterystyczne białe, puszyste nimfy na pędach
- Szaroniebieskawe dorosłe na liściach i pędach
- Spadź i czerniaki na liściach
- Woskowe wydzieliny na roślinach
Owad łatwy do rozpoznania dzięki charakterystycznemu wyglądowi.
