🌍 Występowanie
Czynnik powodujący zarazę ziemniaka Phytophthora infestans przynależy do kategorii lęgniowców. Mikroorganizm charakteryzuje się rozmieszczeniem niemal w skali światowej, pomijając kontynent antarktyczny. W obrębie terytorium Polski jednostka chorobowa rejestrowana jest w każdym regionie, gdzie realizowana jest uprawa ziemniaka. Dynamiczny przebieg schorzenia odnotowuje się w latach wyróżniających się licznymi dniami z opadami, zwiększoną wilgotnością powietrza oraz umiarkowanymi temperaturami atmosferycznymi.
🌱 Rośliny żywicielskie
Poza ziemniakiem roślinami gospodarza są także pozostałe gatunki zielnych roślin kulturowych i naturalnie rosnących należących do grupy psiankowatych (Solanaceae), szczególnie gatunki pomidora.
⚠️ Objawy porażenia
Oznaki choroby ujawniają się przeważnie w drugiej części czerwca, lecz w niekorzystnych warunkach pogodowych symptomy pojawiają się dopiero w okresie lipca lub sierpnia. Na wstępnym stadium na brzegach płytek liściowych powstają wodnisto-brunatne, potem brunatne zmiany o niekształtnej formie i zagłębionym charakterze, które stopniowo powiększają swój obszar. W środowisku sprzyjającym ekspansji patogenu w ciągu niewielu dni całkowite ulistnienie podlega rozkładowi gnilnemu. W trakcie bezopadowej pogody proces gnicia zostaje wstrzymany, a fragmenty liści w stanie destrukcji wysychają i kurczą się.
W okresach charakteryzujących się deszczami lub obecnością mgły na dolnej powierzchni porażonych liści, w obszarze przejściowym między nieuszkodzoną a chorą tkanką, rozwija się białawy osad złożony z trzonków konidialnych i zarodników. Podczas bezopadowej pogody nalot ten na listkach znika. Infekcja ulistnienia współtowarzyszyć może pojawieniu się brunatnych odbarwień i białawego osadu na pędach. Kolejność ujawniania się symptomów jest zróżnicowana. Niekiedy początkowo manifestują się one na listowiu, by potem rozszerzyć się na łodygi, innym razem na początku występują jedynie na pędach, aby później objąć również liście. Zdarzają się przypadki, gdy porażenie listowia i łodyg następuje równocześnie. Na łodygach w okresach bezdeszczowej, słonecznej pogody biały osad się utrzymuje.
W czasie żniw, czasem dopiero podczas magazynowania, na powierzchni bulw ziemniaka ujawniają się szaro-niebieskie, zagłębione, niekształtne, a przy intensywnym porażeniu wklęsłe ogniska chorobowe. Od miejsc przebarwienia powierzchniowego miąższ systematycznie w kierunku wnętrza bulwy przybiera rdzawo-brunatną barwę. Rozkładająca się część bulwy odznacza się zwartą strukturą, a przy wtórnej infekcji różnymi mikroorganizmami ulega zwiększeniu wilgotności.
📉 Szkodliwość
Zaraza ziemniaka reprezentuje jedno z najważniejszych niebezpieczeństw fitosanitarnych dla tej kultury. Schorzenie może powodować znaczące straty plonu podczas okresu wegetacji (przez zakażenie organów nadziemnych), jak również w fazie przechowywania (poprzez infekcję bulw). W okolicznościach wspierających rozwój patogenu choroba może prowadzić do kompletnego zniszczenia uprawy.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Zarodniki pływkowe (zoospory) mogą być rozprzestrzeniane przez opady deszczu. Ponadto patogen transportowany jest przez prądy powietrzne. Na większe odległości mikroorganizm przemieszcza się wraz z bulwami ziemniaka oraz w trakcie przewozu skażonej ziemi i nawozów naturalnych.
🛡️ Zwalczanie
Ograniczanie zarazy ziemniaka opiera się na zastosowaniu odmian wykazujących odporność, przestrzeganiu zasad agrotechnicznych (uwzględniając płodozmian, usunięcie szczątków pożniwnych, odpowiedni moment sadzenia i zbioru) oraz chemicznej protekcji przez stosowanie preparatów fungicydowych zgodnie z zaleceniami Instytutu Ochrony Roślin – PIB.
⚖️ Status prawny
W granicach Unii Europejskiej, a tym samym także w Polsce, Phytophthora infestans nie podlega wymogowi obowiązkowej kontroli (nie jest zaliczany do agrofagów kwarantannowych w UE). Jednak stanowi organizm regulowany prawnie w kontekście eksportu ziemniaków do określonych krajów.
📚 Źródła
- Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
- Ulotka PIORiN: Zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans)
🔍 Metody wykrywania
W procesie diagnozowania stosuje się: systemy pułapkowe. Dokładne procedury identyfikacyjne dostępne są w standardach EPPO (PM7).
