Misecznik sosnowy (Toumeyella parvicornis)

Misecznik sosnowy – amerykański szkodnik zadomawiający się w Europie

Misecznik sosnowy (Toumeyella parvicornis) to owad z rodziny misecznikowatych, który po przypadkowym zawleczeniu do Europy stał się poważnym zagrożeniem dla europejskich sosen, szczególnie we Włoszech. Gatunek wywołuje masowe zamieranie drzew, co czyni go jednym z najważniejszych nowych szkodników sosen w regionie śródziemnomorskim.

Pochodzenie i ekspansja

T. parvicornis występuje naturalnie w Ameryce Północnej (Kanada, Meksyk, USA) i Ameryce Środkowej. W Europie został po raz pierwszy stwierdzony w 2014 roku we Włoszech (region Kampania), skąd szybko rozprzestrzenił się na inne rejony kraju. W 2021 roku wykryto go również na południu Francji. Ta dynamiczna ekspansja wskazuje na wysoką zdolność adaptacyjną gatunku.

Wygląd

Dojrzałe samice są nieruchome (osiadłe), pokryte miseczkowatą tarczką przypominającą kształtem skorupę żółwia. Mają kształt owalny lub wydłużony, długość 3,5-5 mm i szerokość 3-4 mm. Zabarwienie czerwonawobrązowe z ciemniejszymi plamkami. Jaja są małe, różowawe i owalne. Nimfy pierwszego stadium są ruchome, ale po wybraniu miejsca żerowania stają się osiadłe.

Żywiciele – sosny

Żywicielami T. parvicornis są wyłącznie sosny (Pinus spp.). Lista znanych żywicieli obejmuje wiele gatunków: sosnę pospolitą, sosnę czarną, sosnę pinię, sosnę nadmorską, sosnę wydmową, kosodrzewinę, sosnę Banksa, sosnę Elliotta i inne. W Europie szczególnie narażona jest sosna pinia (P. pinea).

Objawy i mechanizm szkodzenia

Nimfy i dorosłe samice żerują na gałęziach sosen, wysysając soki. W efekcie gałęzie zamierają, a silnie porażone drzewa żółkną i mogą obumierać.

Owady wytwarzają duże ilości spadzi (rosy miodowej), na której rozwijają się grzyby czernidłowe. Czarny nalot grzybowy pokrywa igły i gałęzie, utrudniając fotosyntezę i dodatkowo osłabiając drzewa. Spadź przyciąga również mrówki.

Szkodliwość

W Ameryce Północnej T. parvicornis powoduje okresową śmiertelność siewek i sadzonek sosny. Jest uznawany za szkodnika na plantacjach sosny, w szkółkach nasiennych i hodowlach choinek.

We Włoszech sytuacja jest znacznie poważniejsza – szkodnik wykazuje wysoką szkodliwość na sosnach, wywołując zasychanie i masowe zamieranie drzew. Szczególnie dotknięta jest sosna pinia – gatunek o dużym znaczeniu krajobrazowym i kulturowym we Włoszech.

Potencjał ekspansji w UE

Zgodnie z oceną EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności), T. parvicornis może zadomowić się i wywoływać szkody na terenie całej Unii Europejskiej. To czyni go poważnym zagrożeniem dla europejskich lasów sosnowych.

Rozprzestrzenianie

Nimfy pierwszego stadium mogą przemieszczać się na sąsiednie rośliny i są przenoszone przez wiatr. Na większe odległości szkodnik może rozprzestrzeniać się z roślinami do sadzenia, ciętymi gałęziami sosny oraz choinkami bożonarodzeniowymi.

Status prawny

W Unii Europejskiej Toumeyella parvicornis nie podlega obowiązkowi zwalczania (nie jest agrofagiem kwarantannowym). Gatunek zadomowił się już w krajach południowej Europy.

Dane szczegółowe (źródło: EPPO)

Metody diagnostyczne (wg EPPO)

Zalecane metody wykrywania: IF

Historia rozprzestrzeniania

Daty pierwszych wykryć:

• EPPO: 2025
• IPPC: 1997
• IPPC: 2019
• EPPO: 1992
• EPPO: 2011
• EPPO: 2012
• EPPO: 2018
• EPPO: 2019

Dane szczegółowe (źródło: EPPO)

Metody diagnostyczne (wg EPPO)

Zalecane metody wykrywania: IF

Historia rozprzestrzeniania

Daty pierwszych wykryć:

• EPPO: 2025
• IPPC: 1997
• IPPC: 2019
• EPPO: 1992
• EPPO: 2011
• EPPO: 2012
• EPPO: 2018
• EPPO: 2019

Na podstawie dostarczonej dokumentacji EPPO napisałem artykuł naukowy o Toumeyella parvicornis. Ze względu na ograniczoną ilość szczegółowych danych w źródle, skupię się na informacjach, które można wywnioskować z dostępnych danych taksonomicznych i geograficznych.

Szczegółowa charakterystyka i taksonomia

Toumeyella parvicornis (Cockerell) należy do rodziny Coccidae w rzędzie Hemiptera, co klasyfikuje go jako owada z podrzędu Sternorrhyncha. Gatunek został po raz pierwszy opisany przez Cockerella jako Lecanium parvicorne, co wskazuje na długą historię zmian taksonomicznych tego organizmu. W literaturze naukowej funkcjonował również pod synonimami Lecanium numismaticum Pettit McDaniel oraz Toumeyella numismaticum (Pettit McDaniel), co odzwierciedla ewolucję wiedzy systematycznej o tej grupie owadów.

Pozycja systematyczna gatunku w hierarchii taksonomicznej obejmuje królestwo Animalia, typ Arthropoda, podtyp Hexapoda, klasę Insecta, rząd Hemiptera i podrząd Sternorrhyncha, co wskazuje na jego przynależność do grupy owadów ssących. Rodzaj Toumeyella charakteryzuje się specyficznymi cechami morfologicznymi typowymi dla tarczyc miękkich (Coccidae). Obecna nazwa naukowa została ustabilizowana zgodnie z międzynarodowymi zasadami nomenklatury zoologicznej, a gatunek jest powszechnie znany w literaturze anglojęzycznej jako „pine tortoise scale”, co wskazuje na jego związek z drzewami iglastymi rodzaju Pinus.

Rozmieszczenie geograficzne i rozprzestrzenianie

Obszar naturalnego występowania Toumeyella parvicornis obejmuje głównie Amerykę Północną, gdzie gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony w Kanadzie (prowincje Manitoba, Ontario i Québec) oraz w Stanach Zjednoczonych. W USA stwierdzono jego obecność w 31 stanach, od wschodnich stanów takich jak Massachusetts, New York czy North Carolina, przez środkowe obszary jak Illinois, Iowa czy Minnesota, aż po stany zachodnie i południowe, w tym Kalifornię, Teksas, Florydę i Colorado. Dodatkowo gatunek występuje w Meksyku oraz w regionie Ameryki Środkowej i Karaibów, konkretnie w Portoryko i na Wyspach Turks i Caicos.

W regionie EPPO T. parvicornis został stwierdzony w trzech krajach europejskich: Albanii, Francji kontynentalnej oraz we Włoszech kontynentalnych. To rozmieszczenie wskazuje na stosunkowo niedawną introdukcję gatunku do Europy, prawdopodobnie w wyniku międzynarodowego handlu materiałem roślinnym. Obecność w krajach basenu Morza Śródziemnego sugeruje, że gatunek może znajdować odpowiednie warunki klimatyczne do rozwoju w tej części Europy. Brak doniesień o występowaniu w innych krajach europejskich może wskazywać na ograniczoną zdolność rozprzestrzeniania się lub skuteczność środków fitosanitarnych w zapobieganiu dalszej ekspansji.

Wzorzec geograficznego rozmieszczenia T. parvicornis sugeruje wysoką zdolność adaptacyjną gatunku do różnych stref klimatycznych, od klimatu kontynentalnego kanadyjskich prowincji po subtropical obszary południowych stanów USA. Ta plastyczność ekologiczna stanowi istotne zagrożenie dla dalszego rozprzestrzeniania się w regionie EPPO, szczególnie w kontekście zmian klimatycznych, które mogą sprzyjać kolonizacji nowych obszarów geograficznych.

Status regulacyjny i kategoryzacja EPPO

Toumeyella parvicornis został sklasyfikowany przez EPPO w kategorii A2, co oznacza, że jest to gatunek lokalnie obecny w regionie EPPO, ale charakteryzuje się ograniczonym rozmieszczeniem i podlega oficjalnej kontroli. Dodatkowo organizm figurował wcześniej na Liście Alertowej EPPO (Alert list), co wskazuje na ewolucję oceny ryzyka fitosanitarnego dla tego gatunku. Kategoryzacja A2 implikuje, że państwa członkowskie EPPO powinny wprowadzić odpowiednie środki regulacyjne w celu ograniczenia dalszego rozprzestrzeniania się tego organizmu szkodliwego.

Kod EPPO TOUMPA został przypisany temu gatunkowi w celu ustandaryzowania komunikacji fitosanitarnej na poziomie międzynarodowym. Ten alfanumeryczny identyfikator jest wykorzystywany w oficjalnych dokumentach fitosanitarnych, systemach informatycznych oraz w międzynarodowej wymianie informacji o organizmach szkodliwych. Status regulacyjny T. parvicornis wymaga od krajów importujących wprowadzenia odpowiednich wymagań fitosanitarnych dla materiału roślinnego pochodzącego z obszarów, gdzie stwierdzono obecność tego gatunku.

Obecność gatunku na listach EPPO zobowiązuje państwa członkowskie do prowadzenia monitoringu fitosanitarnego, szczególnie w odniesieniu do importu materiału roślinnego z krajów, gdzie T. parvicornis występuje naturalnie. Wymagania te mogą obejmować inspekcje fitosanitarne, certyfikację wolności od organizmu szkodliwego lub zastosowanie odpowiednich zabiegów kwarantannowych przed wprowadzeniem materiału roślinnego do obrotu na terytorium Unii Europejskiej.

**Sources:**
– [EPPO Global Database – Toumeyella parvicornis datasheet](https://gd.eppo.int/taxon/TOUMPA)

📷 Galeria

iNaturalist · CC-BY-NC

iNaturalist · CC-BY-NC

Źródła

• EPPO Global Database
• Ulotka informacyjna PIORiN