Bakteryjna plamistość drzew pestkowych (Xanthomonas arboricola pv. pruni)

📋 Wprowadzenie

Xanthomonas arboricola pv. pruni to bakteria wywołująca groźną chorobę drzew pestkowych, szczególnie śliwy, brzoskwini i moreli. Choroba ta może powodować znaczące straty w produkcji owoców oraz osłabiać drzewa, czyniąc je podatnymi na inne patogeny.

Organizm został po raz pierwszy opisany w 1903 roku przez Smitha jako Pseudomonas pruni w Michigan (USA). Obecną nazwę otrzymał w wyniku badań Vauterina i współpracowników w 1995 roku.

🌱 Rośliny żywicielskie

Bakteria poraża wszystkie ważne gatunki drzew pestkowych z rodzaju Prunus:

• Śliwa (Prunus domestica)
• Brzoskwinia (Prunus persica)
• Morela (Prunus armeniaca)
• Czereśnia (Prunus avium)
• Wiśnia (Prunus cerasus)
• Migdałowiec (Prunus dulcis)
• Laurowiśnia (Prunus laurocerasus)

⚠️ Charakterystyczne objawy

Na liściach:

• Początkowo wodojasne, okrągłe plamy
• Plamy z czasem brązowieją i wypadają
• Charakterystyczne dziurkowatości (shot-hole)

Na owocach:

• Ciemne, wklęsłe plamy
• Pęknięcia i wyciek gumy

Na pędach:

• Podłużne, wklęsłe zmiany (raki)
• Wyciek gumy z ran

🔬 Biologia i cykl rozwojowy

Xanthomonas arboricola pv. pruni jest aerobową, ruchliwą bakterią Gram-ujemną o kształcie pałeczki (0,2-0,8 × 0,8-1,7 μm), posiadającą pojedynczą wić biegunową. Kolonie bakteryjne wykazują błyszczący, wypukły wygląd o śluzowatej konsystencji, produkując charakterystyczny żółty pigment.

Zimowanie: W rakach na pędach, pąkach spoczynkowych i bliznach liściowych.

Warunki sprzyjające:

• Temperatury 25-33°C (optimum infekcji: 19-28°C)
• Lekkie, częste opady deszczu
• Silne wiatry i intensywna rosa

Choroba pojawia się wiosną, rozwija powoli latem, a późne infekcje występują jesienią.

🔄 Rozprzestrzenianie

Naturalne:

• Rozpryski deszczu i wiatr
• Nawadnianie deszczowniane
• Skażone narzędzia ogrodnicze (szczególnie podczas cięcia)

Na większe odległości:

• Materiał szkółkarski – główna droga

💰 Znaczenie gospodarcze

Xanthomonas arboricola pv. pruni powoduje znaczące straty ekonomiczne w produkcji drzew pestkowych.

Straty plonów:

• Hiszpania (migdały): 23-46% rocznej produkcji
• Zaniedbane sady brzoskwiniowe: 25-75% owoców niezdatnych do sprzedaży
• Epidemie w UE: śliwy (Włochy), brzoskwinie (Francja), migdały (Hiszpania)

Ciężkie defoliacje prowadzą do osłabienia drzew. Kontrola chemiczna (preparaty miedziowe) zwiększa koszty produkcji.

🔍 Metody diagnostyczne

Diagnostyka opiera się na protokole EPPO PM 7/64.

Izolacja: Na pożywkach bakteriologicznych, kolonie żółte, błyszczące, śluzowate.

Metody molekularne:

• PCR konwencjonalny (Pagani 2004, Park et al. 2010)
• Real-time PCR (Garita-Cambronero et al. 2017, Palacio-Bielsa et al. 2011)
• LAMP – szybka identyfikacja terenowa (Bühlmann et al. 2013, Li et al. 2019)

W przypadkach niejednoznacznych: DNA fingerprinting, DNA barcoding, testy patogeniczności.

📋 Status fitosanitarny

Xanthomonas arboricola pv. pruni jest RNQP (Regulated Non-Quarantine Pest) w UE dla materiału rozmnożeniowego Prunus.

Klasyfikacja:

• Lista A2 EPPO (nr 62)
• Załącznik III – szkodnik kwarantannowy stref chronionych (PZ)
• Załącznik IV – RNQP

Wymagania: Standard EPPO PM 3/76 – procedury inspekcji miejsc produkcji drzew Prunus.

⚠️ Postępowanie przy wykryciu

W przypadku podejrzenia wystąpienia X. arboricola pv. pruni należy niezwłocznie powiadomić PIORiN. Próbki (fragmenty liści z objawami, pędy z rakami) wysyła się do laboratorium w celu identyfikacji metodami PCR.

Znaczenie dla egzaminu: Pojawia się w pytaniach egzaminacyjnych. Kandydaci powinni znać objawy i znaczenie dla produkcji szkółkarskiej.