Agroathelia rolfsii

🌍 Występowanie

Agroathelia rolfsii stanowi patogen grzybowy rozpowszechniony na większej części terytorium Afryki i południowej Azji, w regionie australijskim, w Europie obejmującej Hiszpanię i Włochy poprzez Europę Centralną do południowej części Szwecji, na kontynencie północnoamerykańskim (w szczególności w południowych regionach Stanów Zjednoczonych), w Ameryce Centralnej oraz na rozległych obszarach Ameryki Południowej. Na terenie Polski lokalizowany jest przede wszystkim na roślinach dekoracyjnych, szczególnie doniczkowych, podczas gdy nie ma informacji dotyczących jego obecności na ziemniakach. Charakteryzuje się ciepłolubną naturą, co ogranicza możliwości jego ekspansji w naszych warunkach klimatycznych w produkcji ziemniaków.

⚠️ Objawy porażenia

Występowanie grzyba w plantacjach ziemniaków można dostrzec w końcowej fazie okresu wegetacyjnego. Formująca się ze zlokalizowanych w podłożu glebowym sklerocjów (zarodni) wachlarzowata struktura grzybni tworzy się przy podstawie łodyg oraz na bulwach. W obiektach magazynowych zaatakowane bulwy podlegają procesowi gnilnemu, z którego wyrastają liczne sklerocja.

📉 Szkodliwość

W sytuacji intensywnego zanieczyszczenia gleby przez patogen może nastąpić powstanie znaczących ubytków w produkcji ziemniaków, gdy w czasie wegetacji warunki środowiskowe wspierały ekspansję choroby. Wykazano, że najbardziej dynamiczny rozwój patogenu w strukturach roślinnych następuje w temperaturze 30°C. Zaatakowane ziemniaki przeważnie nie nadają się do spożytkowania, tym bardziej że progresja choroby ma miejsce nie wyłącznie na plantacji, lecz również w obiektach magazynowych. W okolicznościach korzystnych dla rozwoju grzyba rekomendowany jest płodozmian z roślinami niestanowiącymi żywicieli.

🔄 Sposoby rozprzestrzeniania

Patogen rozprzestrzenia się poprzez materiał roślinny, włączając w to bulwy ziemniaka oraz w trakcie transportu skażonej gleby, nawozu naturalnego i pozostałości roślinnych.

🛡️ Zwalczanie

W okolicznościach sprzyjających ekspansji patogena zaleca się wprowadzanie płodozmianu z roślinami niestanowiącymi żywicieli. Istotne jest także wykorzystywanie zdrowego materiału do sadzenia oraz odpowiednia dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu.

⚖️ Status prawny

W Unii Europejskiej, a zarazem w Polsce, Agroathelia rolfsii nie wymaga obowiązkowego zwalczania (nie jest to agrofag kwarantannowy w Unii), jednakże stanowi on agrofaga regulowanego w kontekście eksportu ziemniaków do określonych krajów.

📚 Źródła

• Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
• Ulotka PIORiN: Agroathelia rolfsii

📷 Galeria

Openverse
Openverse · CC

Openverse
Openverse · CC

Openverse
Openverse · CC

🔬 Morfologia Agroathelia rolfsii (syn. Sclerotium rolfsii)

Sklerocja: Okrągłe, o gładkiej powierzchni, inicjalnie białe, następnie przybierające barwę brunatną do ciemnobrązowej, o średnicy 0,5-2 mm. Twardawe, przetrwalnikowe formacje.

Grzybnia: Biała, o puszystej strukturze, sznurowatego charakteru, dynamicznie ekspandująca po powierzchni gleby i porażonych tkankach. Strzępki z klamrami typowymi dla Basidiomycota.

Stadium doskonałe: Athelia rolfsii – bazydium produkujące bazydiospy, jednak rzadko notowane w warunkach polowych.

🌿 Rośliny żywicielskie

Ekstremalny polifag – powyżej 500 gatunków roślin żywicielskich!

• Warzywa: pomidor, papryka, bakłażan, fasola, burak, marchew, seler, sałata
• Rośliny uprawne: orzeszki ziemne, soja, bawełna, tytoń, słonecznik
• Rośliny dekoracyjne: chryzantemy, irysy, hiacynty, tulipany
• Rośliny sadownicze: truskawki, winorośl, cytrusy

Wyłącznie rośliny jednoliścienne (trawy, zboża) prezentują ograniczoną wrażliwość.

⚠️ Objawy i szkody

Charakterystyczny rozwój choroby (southern blight):

• Zgorzele podstawy pędu: Mokra martwica u podstawy, obrączkowata nekroza
• Biała grzybnia: Wachlarzowaty układ białej grzybni otaczający szyjkę korzeniową i na glebie
• Sklerocja: Drobne, brązowe „kuleczki” na porażonych strukturach i glebie – diagnostyczne
• Więdnięcie i zamieranie: Gwałtowne więdnięcie roślin, zwłaszcza podczas upałów

Choroba progreduje najintensywniej w temperaturze 25-35°C i podwyższonej wilgotności gleby.

💰 Znaczenie ekonomiczne

Jeden z najniebezpieczniejszych patogenów glebowych w klimacie ciepłym:

• Ubytki w plantacjach orzeszków ziemnych osiągają 25-80% w epifitotiach
• W USA określany mianem „southern blight” – fundamentalny problem południowych stanów
• W Europie Południowej – istotne straty w warzywnictwie
• W Polsce – narastające występowanie w uprawach szklarniowych

🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne

Kosmopolityczny w strefach tropikalnych i subtropikalnych, poszerzający obszar występowania:

Ameryka: USA (południowe stany), Meksyk, Ameryka Środkowa i Południowa.

Europa: Włochy, Hiszpania, Portugalia, Grecja, Turcja. W Polsce – szklarnie i tunele.

Azja: Indie, Chiny, Japonia, kraje Azji Południowo-Wschodniej.

Afryka: Rozpowszechniony na całym obszarze Afryki subsaharyjskiej i północnej.

Klimat umiarkowany limituje przetrwalność sklerocjów zimą.

🛡️ Metody zwalczania

Głęboka orka: Zakopywanie sklerocjów poniżej 15 cm ogranicza kiełkowanie.

Płodozmian: 3-4 lata z roślinami niestanowiącymi żywicieli (zboża, trawy).

Solaryzacja gleby: Wysoce skuteczna w ciepłym klimacie – 4-6 tygodni pod folią.

Kontrola biologiczna: Trichoderma spp. – efektywni antagoniści, Coniothyrium minitans.

Fungicydy: Tebukonazol, flutolanil, PCNB – ochrona profilaktyczna podstawy łodyg.

Mulczowanie: Zachowanie chłodniejszej i suchszej powierzchni gleby.

🔍 Metody wykrywania i identyfikacji

Diagnoza wizualna: Biała, sznurowata grzybnia + drobne, brązowe sklerocja przy podstawie roślin są diagnostyczne.

Izolacja: Prosta na standardowych podłożach (PDA) – szybkie formowanie białej grzybni.

Mikroskopia: Charakterystyczne klamry na strzępkach (Basidiomycota).

Metody molekularne: PCR z primerami specyficznymi dla Athelia rolfsii.

📋 Status regulacyjny

Nie stanowi organizmu kwarantannowego w UE – zbyt szeroko rozprzestrzeniony, szczególnie w krajach basenu Morza Śródziemnego.

Może być uwzględniony w wymogach certyfikacji dla niektórych upraw (materiał szkółkarski, cebulki ozdobne) w kontekście ogólnej fitosanitarnej jakości.

W krajach o klimacie umiarkowanym (Polska) – monitorowany jako potencjalne zagrożenie dla upraw pod osłonami.