- 🌍 Występowanie
- ⚠️ Objawy porażenia
- 📉 Szkodliwość
- 🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
- 🛡️ Zwalczanie
- ⚖️ Status prawny
- 📚 Źródła
- 🔬 Morfologia i cykl życiowy
- 🌿 Rośliny żywicielskie
- ⚠️ Objawy i szkody
- 💰 Znaczenie ekonomiczne
- 🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
- 🛡️ Metody zwalczania
- 🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
- 📋 Status kwarantannowy
🌍 Występowanie
Nicień Belonolaimus longicaudatus jest rozpowszechniony na terenie Stanów Zjednoczonych oraz w wybranych państwach azjatyckich (Arabia Saudyjska, Bangladesz, Indie, Iran, Turcja). Dotychczas nie odnotowano obecności tego gatunku na kontynencie europejskim.
⚠️ Objawy porażenia
Ten gatunek stanowi ektopasożyta systemu korzeniowego roślin o długości ciała wynoszącej 2,0-3,0 mm. Proces żywienia polega na przebijaniu komórek korzeniowych przy pomocy sztyletu i następnym pobieraniu ich treści. Charakter powstałych uszkodzeń jest zmienny w zależności od gatunku rośliny żywicielskiej. System korzeniowy porażonych roślin ulega znacznemu skróceniu i deformacjom, co skutkuje karłowatością części nadziemnych wraz z objawami chlorotycznymi, prowadzącymi ostatecznie do zamierania.
📉 Szkodliwość
W rejonach swojego naturalnego zasięgu B. longicaudatus wywołuje poważne straty w różnorodnych uprawach roślinnych, redukując wielkość zbiorów, a także na użytkach zielonych, gdzie zmniejsza produktywność siana. Ten organizm bytuje i generuje szkody głównie w strefach o warunkach klimatycznych cieplejszych niż te panujące w Polsce, jednakże progresywne ocieplenie klimatu będzie zwiększało możliwość jego aklimatyzacji w kraju i powstawania strat. Nicień kolonizuje gleby o dominującej frakcji piaszczystej (co najmniej 80% piasku, nie więcej niż 10% gliny). Ogólna ocena zagrożenia dla Polski jest niewielka z uwagi na ograniczone ryzyko introdukcji i kolonizacji.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Samoistne przemieszczanie się nicieni w środowisku glebowym charakteryzuje się niskim tempem, osiągającym kilka metrów w ciągu roku. Rozprzestrzenianie na dalsze odległości następuje wraz z masami ziemnymi, w tym towarzyszącymi materiałowi roślinnemu, między innymi roślinom bonsai. Import substratu glebowego z terenów występowania tego agrofaga jest objęty zakazem, dlatego szczególne znaczenie ma transport roślin z podłożem przez osoby podróżujące.
🛡️ Zwalczanie
Oznaczenie gatunkowe wymaga mikroskopowej analizy prowadzonej przez eksperta, obejmującej osobniki dojrzałe (szczególnie samice) wyekstraktowane z gleby lub podłoża, włączając w to pojemniki z kultywowanymi roślinami.
⚖️ Status prawny
Gatunek Belonolaimus longicaudatus nie podlega obowiązkowi zwalczania w państwach Unii Europejskiej, w tym w Polsce (nie stanowi agrofaga kwarantannowego w Unii).
📚 Źródła
- Materiały Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa
🔬 Morfologia i cykl życiowy
Dojrzałe formy nicieni charakteryzują się relatywnie dużymi rozmiarami w porównaniu z innymi nicieniami pasożytniczymi roślin – samice osiągają długość 2,0-3,0 mm, samce są nieznacznie krótsze. Budowa ciała smukła, wydłużona, z charakterystycznym długim sztyletopodobnym wyrostkiem ogonowym (stąd określenie „longicaudatus” – długoogonowy).
Stylet (organ żerowania) o znacznej długości – 90-120 μm – przystosowany do głębokiej penetracji tkanek korzeniowych.
Jaja składane pojedynczo w glebie, o kształcie owalnym, przezroczyste.
Cykl rozwojowy:
- 4 stadia juvenilne (J1-J4) przed osiągnięciem dojrzałości płciowej
- Kompletny cykl rozwojowy trwa 18-24 dni w optymalnych warunkach (27-30°C)
- Wszystkie fazy rozwojowe żerują na systemie korzeniowym jako ektoparazytów
- Brak diapauzy – pozostają aktywne przez cały rok w ciepłym klimacie
🌿 Rośliny żywicielskie
Ekstremalnie polifagiczny organizm – ponad 100 gatunków roślin uprawnych i ozdobnych.
Główne kultury porażane:
- Trawy: darnie, murawowe boiska, pola golfowe
- Warzywa: kukurydza, soja, marchew, cebula, seler
- Owoce: truskawka, cytrusy
- Rośliny ozdobne: różaneczniki, azalie
- Uprawy polowe: orzeszki ziemne, bawełna, tytoń
Preferowane typy gleb: Substraty piaszczyste i przepuszczalne – nicień wymaga dobrze przewietrzonych gleb o znaczących przestrzeniach międzycząsteczkowych.
⚠️ Objawy i szkody
Jedyny nicień pasożytniczy określany jako „sting nematode” (nicień kłujący) z powodu specyficznego sposobu żerowania.
Symptomy nadziemne:
- Chloroza – żółknięcie i blednięcie aparatu liściowego
- Karłowatość i zahamowanie wzrostu
- Więdnięcie mimo odpowiedniej wilgotności
- Niejednorodne zasychanie trawników (plamy)
Symptomy korzeniowe:
- System korzeniowy silnie ograniczony
- Krótkie, pogrubiałe, sztywne korzenie („stubby roots”)
- Brunatne nekrotyczne plamy na korzeniach
- Nieobecność drobnych korzeni bocznych
💰 Znaczenie ekonomiczne
Jeden z najbardziej destrukcyjnych nicieni w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych.
Straty finansowe:
- Ubytki w uprawach warzywnych na Florydzie: miliony dolarów rocznie
- Pola golfowe i boiska: kosztowna wymiana darni
- Straty w produkcji truskawek: do 50% plonu
- Cytrusy: redukcja wzrostu i plonowania
Szczególny problem: Niskie progi szkodliwości – już 5-10 osobników/100 cm³ gleby może wywoływać zauważalne straty.
🌍 Rozprzestrzenienie geograficzne
Zasięg naturalny: Południowo-wschodnie Stany Zjednoczone
- Floryda – główne ognisko występowania
- Georgia, Alabama, Karolina Płd.
- Karolina Północna, Wirginia (lokalnie)
- Nebraska, Kansas, Teksas (populacje izolowane)
Inne rejony: Bermuda, Jamajka (zawleczony).
Status w Europie: Nieobecny – zalecany do regulacji kwarantannowej. Potencjalne zagrożenie dla europejskich gleb piaszczystych (Niderlandy, Niemcy północne, Polska – Nizina Wielkopolska).
🛡️ Metody zwalczania
Kontrola chemiczna:
- Nematocydy glebowe (dawniej bromek metylu – wycofany)
- Fluensulfon, fluopyram – nowsze substancje
- Abamektyna aplikowana z nawadnianiem
Praktyki agrotechniczne:
- Solaryzacja gleby (efektywna na Florydzie)
- Płodozmian z roślinami nieżywicielskimi
- Głęboka orka – zakłóca populację
Metody biologiczne:
- Grzyby pasożytnicze (Pasteuria, Pochonia)
- Drapieżne nicienie
- W badaniach – ograniczona skuteczność polowa
🔍 Metody wykrywania i identyfikacji
Procedura pobierania próbek:
- Substrat z rizosfery (strefa korzeniowa)
- Próbki pobierane w okresie ciepłym (aktywność nicieni)
- Ekstrakcja metodą Baermanna lub flotacyjną
Rozpoznanie morfologiczne:
- Charakterystyczny długi stylet – cecha diagnostyczna
- Wydłużony wyrostek ogonowy
- Wymaga mikroskopu i specjalisty nematologicznego
Techniki molekularne: PCR na regionie ITS – pewna identyfikacja gatunkowa.
📋 Status kwarantannowy
Lista EPPO: A1 – organizm kwarantannowy nieobecny w regionie.
Status UE: Kwarantannowy organizm szkodliwy – regulowany przy imporcie gleby i roślin z korzeniami.
Wymogi fitosanitarne:
- Zakaz importu gleby z regionów występowania
- Rośliny z korzeniami – wolne od gleby lub z certyfikatem
- Darń i trawy rolowane – szczególna kontrola
Dla Polski: Polskie gleby piaszczyste (Wielkopolska, Kujawy, Mazowsze) byłyby idealne dla tego nicienia. Zawleczenie mogłoby spowodować poważne problemy w uprawach warzywnych i szklarniowych.