🌍 Występowanie
Ten gatunek nicienia jest rejestrowany na obszarze Azji (Bangladesz, Chiny, Filipiny, Indie, Indonezja, Laos, Malezja, Birma, Nepal, Pakistan, Singapur, Sri Lanka, Tajlandia, Wietnam), kontynentu afrykańskiego (Madagaskar, RPA – 1 ognisko), w Ameryce Północnej (USA), Ameryce Południowej (Brazylia, Kolumbia), oraz na terenie Europy we Włoszech (w 2016 stwierdzony w regionie Piemont, a w 2018 w Lombardii).
🌱 Rośliny żywicielskie
Podstawowymi roślinnymi gospodarzami tego organizmu są gatunki należące do rodziny wiechlinowatych (Poaceae), w szczególności ryż (Oryza sativa), a także owies (Avena sativa), jęczmień (Hordeum vulgare), proso (Panicum miliaceum), trzcina cukrowa (Saccharum officinarum), pszenica (Triticum aestivum), kukurydza (Zea mays) oraz różnorodne gatunki traw.
Dodatkowo atakowane są rośliny reprezentujące inne rodziny botaniczne, obejmujące cebulę (Allium cepa), kapustę (Brassica oleracea), ogórek (Cucumis sativus), soję (Glycine max), sałatę (Lactuca sativa), fasolę (Phaseolus vulgaris), groch (Pisum sativum), floks (Phlox drummondii), pomidor (Solanum lycopersicum), oberżynę (Solanum melongena), ziemniak (Solanum tuberosum), szpinak (Spinacia oleracea), bób (Vicia faba) oraz liczne gatunki roślinności spontanicznej.
⚠️ Objawy porażenia
W plantacjach, szczególnie ryżowych można dostrzec obszary roślinności charakteryzujące się ograniczonym wzrostem, osłabieniem kondycji, wstrzymaniem rozwoju, żółceniem liści oraz ograniczeniem rozbudowy systemu korzeniowego. Zainfekowane korzenie roślin gospodarzy przejawiają pogrubienia oraz typowe wyrośla przypominające haczyki o zmiennej wielkości, umiejscowione głównie na zakończeniach korzeni. Ponadto u niektórych porażonych gatunków, na przykład zbóż, obserwuje się zwiększoną produkcję korzeni rozgałęzionych.
Na korzeniach, w rejonach obecności naroślów, przy powiększeniu można zaobserwować osobniki żeńskie guzaka, charakteryzujące się kształtem gruszkowatym, białawą barwą, długością około 1 mm, prowadzące osiadły tryb życia (ich część czołowa zagłębiona jest w tkance gospodarza).
📉 Szkodliwość
Skutkiem infekcji jest ograniczenie wytwarzania ziarniaków ryżu, co prowadzi do obniżenia wydajności zbiorów. Ze względu na naruszenie integralności systemu korzeniowego i w następstwie zahamowanie prawidłowego rozwoju części nadziemnych następuje spadek produktywności roślin. W uprawach ryżu nicień odpowiada za redukcję plonów wynoszącą 20-80%. Brak informacji na temat rozmiarów szkód powodowanych u innych gospodarzy.
Na terenie Polski nie prowadzi się upraw ryżu, jednak kultywuje się inne gatunki będące żywicielami tego nicienia, zarówno w warunkach polowych jak i w obiektach chronionych. Zgodnie z oceną ryzyka dla tego agrofaga (Express PRA) dotyczącą Meloidogyne graminicola, należy założyć, że niskie temperatury środowiskowe będą istotnie ograniczać rozwój tego guzaka w naszych warunkach klimatycznych. Istnieje jednak znaczne prawdopodobieństwo kolonizacji przez nicienia upraw prowadzonych pod osłonami w podłożu glebowym, co występuje względnie rzadko, ponieważ rozsada jest zazwyczaj produkowana w różnorodnych substratach syntetycznych, na przykład kompozycjach torfowych. Trudno jest jednak wiarygodnie oszacować skalę potencjalnie wywoływanych ubytków.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
Transport nicienia w sposób spontaniczny (przemieszczanie się juvenilnych stadiów rozwojowych w środowisku glebowym) realizuje się jedynie na ograniczonym dystansie. Na większe odległości rozprzestrzenia się wraz z roślinnym materiałem posiadającym system korzeniowy, ziemią, itp., a także poprzez rękawice, odzież, obuwie itp. Nie infekuje nasion, jednakże może być transportowany z materiałem siewnym skażonym ziemią oraz fragmentami podziemnych organów roślinnych.
🛡️ Zwalczanie
W przypadku jakichkolwiek podejrzeń co do obecności agrofaga, należy poinformować o tym fakcie najbliższą jednostkę organizacyjną Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN).
⚖️ Status prawny
Meloidogyne graminicola stanowi agrofaga, który w chwili obecnej nie jest umieszczony na wykazie organizmów kwarantannowych dla Unii Europejskiej. Jednak ze względu na szkodliwość tego nicienia, Komisja Europejska ustaliła w regulacjach prawnych (rozporządzenie Komisji 2022/1372), wymagania dotyczące nasion oraz roślin przeznaczonych do sadzenia ryżu (Oryza sativa), wprowadzanych na obszar Unii. Materiał sadzeniowy oraz nasiona ryżu mogą być sprowadzane do Unii i transportowane w jej granicach po wypełnieniu warunków fitosanitarnych określonych w art. 10 wspomnianego rozporządzenia, oraz po wyposażeniu ich w świadectwo fitosanitarne.
W odniesieniu do roślin będących żywicielami tego nicienia (w szczególności ryżu) uprawianych i przemieszczanych na obszarze Unii, realizuje się doroczne urzędowe kontrole obecności tego agrofaga, bazujące na analizie zagrożenia. W sytuacji wykrycia nicienia wdrażane są metody zwalczania, zgodnie z art. 4 i 5 ww. rozporządzenia.
📚 Źródła
- Materiały Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa