🔬 Identyfikacja i biologia
Dorosłe formy stanowią motyle charakteryzujące się rozpiętością skrzydeł 25-30 mm. Skrzydła przednie wykazują jasnobrązowe do brunatnych odcienie z intensywniejszym brzegiem i parą falistych linii poprzecznych, podczas gdy tylne przybierają barwę słomkową. Złoża jajowe składają się z białych, okrągłych, nieznacznie spłaszczonych elementów o średnicy około 0,5 mm, komponowanych w grupy liczące po 20-30 i więcej egzemplarzy. Larwy osiągające długość 25-30 mm odznaczają się cielistym zabarwieniem z brunatnymi plamkami na poszczególnych segmentach oraz z wyraźniejszym pasem grzbietowym. Poczwarki przybierają jasnobrązową kolorystykę.
W ciągu roku rozwija się jedna generacja tego szkodnika. Zimowanie przebiega w stadium larwalnym wśród pozostałości pożniwnych i chwastów o grubych łodygach, które w maju konstruują kokony i przechodzą proces przepoczwarczania. Pojaw imagines rozpoczyna się od połowy czerwca, przy czym ich aktywność lotna rozciąga się zwykle na 4 do 6 tygodni. Od zakończenia czerwca samice inicjują składanie jaj na spodnich stronach powierzchni liściowych, w bezpośredniej bliskości nerwu centralnego, przeważnie w pośrednich poziomach liści kukurydzy. Po upływie 5-15 dni następuje wyklucie larw, które początkowo prowadzą żerowanie w osłonach liściowych, kwiatostanach męskich, zaczątkach kolb, na znamionach słupkowych oraz pod osłonami kolb. Po wstępnym okresie żerowania i uzyskaniu długości 12-15 mm larwy penetrują łodygi i kolby. W łodygach wykorzystują rdzeń jako pożywienie, podczas gdy w kolbach konsumują miękkie nasiona, a następnie szypułkę. Przez powstałe otwory wydalane są charakterystyczne białawe odchody. We wrześniu larwy porzucają dotychczasowe siedliska żerowania i wnikają w podstawową część łodygi lub pierwszy segment międzywęźlowy najmniej zdegradowanych roślin, gdzie zimują w przygotowanym zagłębieniu.
📉 Szkodliwość
Fazą wyrządzającą szkody są larwy. Odżywianie się w kwiatostanach męskich prowadzi do ich załamywania i wysychania, co ogranicza czas pylenia i redukuje objętość pyłku. Przeprysywanie znamion słupkowych skutkuje pogorszonym i niejednolitym wypełnieniem kolb, natomiast zniszczenie zaczątkowych kolb prowadzi najczęściej do ich zamierania. Powszechnie obserwowane uszkodzenia osłon liściowych, podstawy liści i nerwu głównego stają się przyczynąłamania blaszek liściowych oraz postupnego obumierania liści, co prowadzi do zmniejszenia powierzchni asymilującej roślin.
Wydrążenie korytarzy w łodygach stanowi przyczynę wysychania górnych partii roślin ponad miejscem intensywnego uszkodzenia oraz złamań łodyg w tych punktach. Szczególnie dotkliwe dla plonu są złamania łodyg poniżej miejsca umocowania kolby, zwłaszcza gdy łodyga spoczywa na podłożu. Działalność larw w kolbach powoduje bezpośredni ubytek ziarna. Dodatkowo podcięcie kolb u podstawy wywołuje ich zwieszanie, a następnie oderwanie i opadnięcie na glebę, gdzie ulegają degradacji.
Dodatkowe straty powstają w wyniku infekcji uszkodzonych roślin przez patogeny będące sprawcami licznych chorób kukurydzy. Za szczególnie niebezpieczne uznaje się grzyby z rodzaju Fusarium, Trichothecium, Trichoderma i Penicillium, które wykazują zdolność produkowania niebezpiecznych dla zdrowia ludzi i zwierząt mikotoksyn.
📋 Metody zwalczania
W celu ograniczenia strat wywoływanych przez omacnicę prosowiankę niezbędne jest kompleksowe wykorzystanie wszystkich metod profilaktycznych oraz metod bezpośredniego zwalczania. Fundamentalną praktyką umożliwiającą redukcję nasilenia szkodnika jest respektowanie zasad płodozmianu, selekcjonowanie do kultywacji odmian mniej wrażliwych na żerowanie larw, a także wykonanie po zbiorze dokładnego rozdrobnienia pozostałości pożniwnych i ich gruntownego przyorania. Ponadto należy stosować właściwe nawożenie, szczególnie azotem oraz prowadzić eliminację chwastów grubołodygowych na plantacji i w jej sąsiedztwie.
W sytuacji zagrożenia plonu kukurydzy wynoszącego 15% roślin uszkodzonych w uprawie na ziarno i CCM oraz 30-40% w uprawie na kiszonkę, należy podjąć zwalczanie szkodnika metodą chemiczną lub biologiczną.
W metodzie chemicznej zaleca się dwukrotne traktowanie roślin insektycydem. Pierwszy zabieg należy wykonać po zaobserwowaniu pierwszych złóż jaj, co najczęściej przypada pod koniec czerwca lub w pierwszych dniach lipca, w okresie, gdy rośliny kukurydzy wyrzucają wiechy, natomiast drugi (podstawowy) wykonuje się 10-14 dni później, co najczęściej zbiega się w czasie z końcowym okresem rozwijania się wiech, ale jeszcze przed pyleniem.
W metodzie biologicznej wykorzystuje się pasożyta jaj omacnicy prosowianki – kruszynka (Trichogramma spp.). Kapsułki zawierające żywe poczwarki entomofaga nanosi się na plantacje dwukrotnie: bezpośrednio po zaobserwowaniu pierwszych złóż jaj szkodnika oraz 7 dni później.
