🌍 Występowanie
Różne gatunki tych nicieni spotykane są w licznych państwach azjatyckich, afrykańskich i amerykańskich. Największe ryzyko dla terytorium Polski stanowią gatunki bytujące na obszarach Ameryki Północnej (Kanada i USA).
🌱 Rośliny żywicielskie
Obecność nicieni odnotowywano w glebach pochodzących z produkcji rolniczej, ogrodniczej, sadowniczej i leśnej; określenie precyzyjnego spektrum żywicieli sprawia trudności; uznaje się, że obejmuje ono różnorodne gatunki roślin zielnych i drzewiastych, łącznie z roślinami uprawnymi w rolnictwie, ogrodnictwie ozdobnym, sadownictwie oraz leśnictwie.
⚠️ Objawy porażenia
Analogicznie do pozostałych przedstawicieli rodzaju Xiphinema, kwarantannowe gatunki tych szkodników funkcjonują jako ektopasożyty, co oznacza, że atakują system korzeniowy od strony zewnętrznej bez penetracji do jego wnętrza. Ich długość ciała wynosi około 2 mm, a pod względem morfologicznym wykazują nieznaczne różnice w porównaniu z innymi przedstawicielami rodzaju Xiphinema.
W przypadku małej liczebności populacji nicieni symptomy infekcji pozostają niewidoczne, natomiast przy masowym ich wystąpieniu może występować powstawanie na końcówkach korzeni zgrubiałych struktur i zakrzywionych deformacji oraz osłabienie systemu korzeniowego, co w rezultacie prowadzi do zahamowanego wzrostu, a niekiedy nawet karłowacenia roślin.
Te organizmy stanowią wektory patogenów wirusowych z kategorii nepowirusów, między innymi wirusa chropowatości liści czereśni (Cherry rasp leaf virus – CRLV), wirusa pierścieniowej plamistości pomidora (Tomato ringspot virus – ToRSV) oraz wirusa pierścieniowej plamistości tytoniu (Tobacco ringspot virus – TRSV). Każdy gatunek nicienia jest odpowiedzialny za transmisję specyficznych wirusów roślinnych, które u roślin mogą wywoływać następujące symptomy: formowanie się na powierzchni liściowej chloroz, pierścieniastych plam i pstrych wzorów, skręcenia i wysychanie blaszek liściowych, ograniczony rozwój pędów, powstawanie zdeformowanych i słabo wykształconych owoców, zwężenia liści gatunków drzewiastych oraz pojawianie się na dolnej stronie blaszek enacji (nadmiernych rozrostów liściowych lub wypustek). Obserwacja tych symptomów na roślinach może świadczyć o obecności w podłożu osobników nicieni z rodzaju Xiphinema.
📉 Szkodliwość
Te organizmy w obrębie swojego areału geograficznego generują straty zarówno poprzez bezpośrednie odżywianie się, jak i transmisję wirusów. Oba mechanizmy uszkodzeń mogą działać równocześnie, przyczyniając się do zmniejszenia wydajności roślin sadowniczych – szczególnie śliwy, wiśni, porzeczki, maliny i winorośli osiągając poziom kilkudziesięciu procent. Wśród roślin jednorocznych powodują one uszkodzenia w kultywacji oberżyny i papryki.
🔄 Sposoby rozprzestrzeniania
W naturalny sposób nicienie są zdolne do ekspansji terytorialnej na ograniczonym dystansie w obrębie około 1 m rocznie. Na rozleglejsze odległości szkodniki mogą być transportowane wraz z roślinami gatunków gospodarzy wraz z glebą lub alternatywnymi podłożami, a także z glebą lub substratami przeznaczonymi do celów ogrodniczych przewożonymi w opakowaniach lub bez opakowania.
🛡️ Zwalczanie
Rozpoznanie wymaga przeprowadzenia analizy mikroskopowej przez eksperta na osobnikach dojrzałych (głównie samicach) wyekstrahowanych z gleby lub podłoża, w tym z pojemników zawierających kultywowane rośliny. Stwierdzenie obecności nicieni jest wykonalne po ich izolacji z próbek glebowych oraz ich identyfikacji i rozróżnieniu od krajowych gatunków sztylaków. W razie podejrzeń dotyczących obecności agrofagów i transmitowanych przez nie wirusów w importowanym materiale roślinnym oraz w krajowych uprawach roślin jednorocznych i wieloletnich, należy poinformować o tym fakcie najbliższą jednostkę organizacyjną Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN).
⚖️ Status prawny
Na obszarze Unii Europejskiej, a w konsekwencji także w Polsce nicienie Xiphinema americanum sensu stricto, X. bricolense, X. californicum, X. inaequale, X. intermedium, X. rivesi (populacje pozaeuropejskie) X. tarjanense podlegają obowiązkowi zwalczania (są to agrofagi kwarantannowe w Unii).
📚 Źródła
- Materiały Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa
